چالش‌های بنزین در ایران: از افزایش قیمت تا گذار به انرژی‌های پاک

بخش دوم – چالش های بنزین در ایران- دکتر بابک آوند- صادرات بنزین به عنوان منبع ارزآوری: با افزایش تولید روزانه ۷ میلیون لیتر بنزین، ایران پتانسیل صادرات مازاد را دارد. در سپتامبر ۲۰۲۵، صادرات فرآورده‌های نفتی ۷ درصد رشد کرد و امارات بزرگ‌ترین خریدار بود. صادرات بنزین می‌تواند سالانه میلیاردها دلار ارز وارد کشور کند، بدون نیاز به افزایش قیمت داخلی.
– بهره‌برداری صنعتی: بنزین را به صنایع پتروشیمی و تولیدی هدایت کنید، جایی که ارزش افزوده بالاتری ایجاد می‌کند. برای مثال، استفاده در تولید پلاستیک یا مواد شیمیایی، اشتغال‌زایی کرده و وابستگی به خام‌فروشی را کاهش می‌دهد. تشویق خودروهای خصوصی به گزینه‌های کارآمدتر (مانند هیبریدی) یا برقی، مصرف را ۲۰-۳۰ درصد کاهش می‌دهد.
– اصلاح سهمیه‌بندی: سهمیه را بر اساس نوع خودرو (مصرف‌گرایی در مقابل تولیدی) تنظیم کنید و درآمد حاصل از صادرات را به صندوق توسعه ملی اختصاص دهید. این رویکرد، کسری بودجه را بدون فشار بر خانوارها جبران می‌کند.
پتانسیل گازوئیل: ارزآوری از صادرات دوگانه بنزین و گازوئیل
گازوئیل، به عنوان سوخت سنگین‌تر، پتانسیل صادراتی بالاتری نسبت به بنزین دارد. تولید روزانه آن در ۲۰۲۵ حدود ۸ میلیون لیتر افزایش یافته و صادرات فرآورده‌های نفتی، از جمله گازوئیل، رکورد زده است (بیش از ۱.۹ میلیون بشکه نفت خام معادل در سپتامبر). کشورهای همسایه مانند عراق و افغانستان، بازارهای اصلی هستند و صادرات گازوئیل می‌تواند ارزآوری دوگانه با بنزین ایجاد کند – تخمینی ۵-۱۰ میلیارد دلار سالانه. این استراتژی، نه تنها بخشی از کسری بودجه را پوشش می‌دهد، بلکه تنوع‌بخشی به درآمدهای نفتی را تضمین می‌کند. با توسعه پالایشگاه‌ها، ظرفیت صادرات تا ۲۰۲۵ دو برابر می‌شود.
تغییر استراتژی به خودروهای برقی: مزایای اقتصادی و زیست‌محیطی
تغییر استراتژی از خودروهای بنزینی و گازوئیلی به برقی، یک تحول اساسی است که ایران را از وابستگی فسیلی رها می‌کند. این گذار شامل سرمایه‌گذاری در تولید باتری، ایستگاه‌های شارژ و مشوق‌های مالی است. مزایای آن عبارتند از:
– صرفه‌جویی ارزی و هزینه‌ای: خودروهای برقی هزینه سوخت را تا ۸۰ درصد کاهش می‌دهند، زیرا برق داخلی ارزان‌تر از بنزین وارداتی است. نگهداری آن‌ها نیز ۵۰ درصد کمتر است.
– کاهش آلودگی و سلامت عمومی: حذف انتشار گازهای گلخانه‌ای، کیفیت هوا را بهبود می‌بخشد و بیماری‌های تنفسی را ۲۰-۳۰ درصد کاهش می‌دهد. در شهرهایی مانند تهران، این تغییر می‌تواند سالانه هزاران جان نجات دهد.
– بهره‌وری و تجربه رانندگی بهینه تر: موتورهای الکتریکی ۹۰ درصد انرژی را تبدیل به حرکت می‌کنند (در مقابل ۲۰-۳۰ درصد بنزینی) و رانندگی نرم و بی‌صدا ارائه می‌دهند. پیشرفت تکنولوژیک، مانند باتری‌های با برد ۵۰۰ کیلومتر، چالش‌های اولیه را حل می‌کند.
– رشد اقتصادی: تولید داخلی خودروهای برقی، صنایع جانبی مانند الکترونیک را رونق می‌دهد و صادرات به منطقه را ممکن می‌سازد. در ایران، با منابع لیتیوم و مس، این فرصت بومی‌سازی کامل است.
سخن پایانی: به سوی آینده‌ای پایدار
گاهی باید بجای درگیر شدن با جزئیات، نقشه کلان را تحلیل کرد، بارها گفته ام، مجددا تکرار میکنم، خودروسازان ما می بایست بجای تولید خودروهای سوخت فسیلی، به تولید خودروهای برقی روی بیاورند، هم محیط زیست سالم خواهد شد، هم مصرف بنزین کاهش پیدا خواهد کرد، و بجایش امکان صادرات و ارزآوری به کشور فراهم خواهد شد، اما در نهایت مصوبه افزایش قیمت بنزین، هرچند گام کوچکی برای جبران کسری بودجه است، اما بدون اصلاحات ساختاری، ناکارآمد باقی می‌ماند. تمرکز بر صادرات بنزین و گازوئیل، بهره‌برداری صنعتی و گذار به خودروهای برقی، نه تنها چالش‌های فعلی را حل می‌کند، بلکه ایران را به هاب انرژی پاک منطقه تبدیل می‌سازد. سیاست‌گذاران باید این راهکارها را با برنامه‌های حمایتی ترکیب کنند تا عدالت اجتماعی حفظ شود. آینده انرژی ایران، در دستان تصمیمات امروز است – تصمیمی که پایداری را بر مصرف‌گرایی ترجیح دهد،
فراموش نکنیم: اصلاحات ساختاری در بخش انرژی بالاخص نفت: می بایست به توقف کامل استراتژی اشتباه « افزایش نرخ میزان تولید، جهت حفظ میزان مصرف فعلی» بی انجامد.

بابک آوند