به گزارش سرویس بین الملل «فراز انرژی» از آژانس بین المللی انرژی (IEA)، پاسخ این سوال تنها در قیمت نفت خام خلاصه نمی شود. ساختار بازار سوخت، مالیات، یارانه، ظرفیت پالایش و سیاست های دولت ها تعیین می کنند که چه مقدار از شوک نفتی به مصرف کننده نهایی منتقل شود.

شوک هرمز چگونه به قیمت بنزین می رسد؟

با آغاز جنگ خاورمیانه در ۲۸ فوریه، اختلال در صادرات نفت از تنگه هرمز و حملات به زیرساخت های انرژی، قیمت نفت خام را تا نزدیکی ۱۵۰ دلار در هر بشکه افزایش داد. اگرچه پس از توافق موقت آمریکا و ایران بخشی از این رشد تعدیل شد، اما قیمت فرآورده هایی مانند بنزین و گازوئیل همچنان حدود ۳۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ باقی مانده است.

IEA تاکید می کند قیمت نفت خام تنها بخشی از قیمت نهایی سوخت را تشکیل می دهد و هزینه های پالایش، حمل و نقل، توزیع، مالیات و نرخ ارز نیز نقش مهمی در تعیین قیمت بنزین دارند.

چرا بنزین در آمریکا، اروپا و ژاپن متفاوت گران شد؟

آژانس بین المللی انرژی سه الگوی متفاوت را بررسی کرده است:

آمریکا: به دلیل پایین بودن مالیات سوخت، تغییرات قیمت نفت تقریباً به طور کامل به جایگاه های سوخت منتقل می شود. پس از جنگ، قیمت بنزین و گازوئیل در آمریکا حدود ۵۰ درصد افزایش یافت.

ژاپن: دولت با اختصاص بسته حمایتی ۸۰۰ میلیارد ینی به تامین کنندگان سوخت، افزایش قیمت را مهار کرد و قیمت بنزین را در حدود ۱۷۰ ین در هر لیتر ثابت نگه داشت.

اروپا: کشورهای اروپایی مسیر متفاوتی را انتخاب کردند. برخی مانند آلمان، اسپانیا و ایتالیا مالیات سوخت را کاهش دادند، اما کشورهایی مانند فرانسه و بریتانیا تغییری در مالیات ها ایجاد نکردند. با وجود این، به دلیل ساختار مالیاتی اروپا، ارتباط قیمت جهانی نفت و قیمت بنزین همچنان حفظ شده است.

مالیات و یارانه؛ عامل اصلی تفاوت قیمت سوخت

به اعتقاد IEA، مهم ترین دلیل تفاوت قیمت سوخت میان کشورها، سیاست های دولت هاست.

در کشورهای توسعه یافته، مالیات بخش بزرگی از قیمت سوخت را تشکیل می دهد، در حالی که در بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه و کشورهای خاورمیانه، یارانه و کنترل قیمت باعث می شود شوک های بازار جهانی دیرتر به مصرف کننده منتقل شوند.

همچنین افزایش هزینه حمل و نقل دریایی، بیمه کشتی ها و محدودیت ظرفیت پالایشگاه ها می تواند حتی در صورت کاهش قیمت نفت، قیمت بنزین و گازوئیل را در سطح بالایی نگه دارد.

تحلیل اختصاصی فراز انرژی | هرمز تنها قیمت نفت را تعیین نمی کند

یکی از مهم ترین نکات گزارش IEA این است که بحران های ژئوپلیتیکی مانند تنش در تنگه هرمز، فقط بازار نفت خام را تحت تاثیر قرار نمی دهند، بلکه کل زنجیره ارزش انرژی را دستخوش تغییر می کنند.

افزایش کرک اسپرد پالایشگاه ها، رشد هزینه حمل و نقل، افزایش حق بیمه جنگ و سیاست های حمایتی دولت ها، همگی در تعیین قیمت نهایی سوخت نقش دارند. به همین دلیل ممکن است دو کشور نفت را با قیمت یکسان خریداری کنند، اما مصرف کنندگان آنها قیمت های کاملاً متفاوتی برای بنزین بپردازند.

برای ایران نیز این گزارش اهمیت ویژه ای دارد. هرگونه تنش در تنگه هرمز می تواند علاوه بر صادرات نفت، بر هزینه واردات فرآورده، تجارت دریایی و بازارهای منطقه ای انرژی اثرگذار باشد. از سوی دیگر، تجربه بحران اخیر نشان داد بازار دیگر تنها به احتمال بسته شدن هرمز واکنش نشان نمی دهد، بلکه ریسک های حمل و نقل، بیمه و امنیت کشتیرانی نیز به بخشی از قیمت گذاری انرژی تبدیل شده اند.

جمع بندی

گزارش آژانس بین المللی انرژی نشان می دهد مسیر انتقال شوک نفتی از بازار جهانی تا جایگاه های سوخت، در همه کشورها یکسان نیست. مالیات، یارانه، نرخ ارز، ظرفیت پالایش و سیاست های حمایتی دولت ها تعیین می کنند که مصرف کنندگان چه میزان از افزایش قیمت نفت را احساس کنند.

بحران اخیر تنگه هرمز نیز بار دیگر ثابت کرد که بازار انرژی امروز بسیار پیچیده تر از گذشته است؛ به گونه ای که حتی با کاهش قیمت نفت خام، هزینه سوخت ممکن است همچنان بالا باقی بماند.