نفت اسرائیل از کجا تامین میشود؟ بررسی کامل و جامع

اسرائیل به رغم موقعیت جغرافیایی خود در قلب یکی از نفت خیزترین مناطق جهان، فاقد ذخایر نفتی قابل توجه است و برای تامین بخش بزرگی از انرژی مورد نیاز خود به واردات نفت خام وابسته است. این واقعیت، امنیت انرژی را به یکی از چالش های راهبردی این رژیم تبدیل کرده است؛ به ویژه در دوران جنگ و تحریم های بین المللی که فشار مضاعفی بر زنجیره تامین سوخت آن وارد می شود.

اسرائیل در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۲۵,۲۱۵ بشکه نفت تولید کرده، اما مصرف روزانه آن به ۲۲۰,۳۷۵ بشکه رسیده است. این شکاف عمیق میان تولید و مصرف، اسرائیل را به یکی از وابسته ترین کشورها به واردات نفت در منطقه تبدیل کرده است.

پرسش محوری این مقاله آن است که نفت اسرائیل از کجا تامین می شود، چه کشورهایی این بار را بر دوش می کشند، و این جریان چگونه در بستر تنش های ژئوپلیتیک منطقه ادامه می یابد؟

نفت اسرائیل از کجا تامین میشود؟

جدول کشورهای تامین کننده نفت اسرائیل (۲۰۲۵ – بر اساس سهم از واردات نفت خام)

منابع: Kpler، Oil Change International، Reuters (۲۰۲۵-۲۰۲۶)

بین نوامبر ۲۰۲۳ تا اکتبر ۲۰۲۵، بیست و پنج کشور مجموعا ۳۲۳ محموله نفت خام و فرآورده های نفتی به اسرائیل تحویل دادند که در مجموع بیش از ۲۱.۲ میلیون تن بود. آذربایجان (از طریق ترکیه) و قزاقستان (از طریق روسیه) در مجموع حدود ۷۰ درصد از نفت خام وارداتی اسرائیل را تامین کردند.

آذربایجان؛ بزرگ ترین تامین کننده نفت اسرائیل

واردات اسرائیل از نفت خام آذربایجانی از طریق بندر جیهان در سال ۲۰۲۵ با رشد ۳۱ درصدی نسبت به سال قبل، به ۹۴,۰۰۰ بشکه در روز رسید، بالاترین میزان از سال ۲۰۲۲ تاکنون. نفت خام آذربایجانی ۴۶.۴ درصد از واردات نفت اسرائیل را در این سال تشکیل داد که بالاترین سهم در این دهه است.

این نفت از طریق خط لوله معروف باکو-تفلیس-جیهان (BTC) از میادین نفتی دریای خزر به بندر جیهان در ترکیه پمپ می شود و از آنجا با نفتکش به بنادر اشکلون و حیفا در اسرائیل منتقل می گردد.

جالب توجه است که در اسناد کشتیرانی، کشور مبدا این نفت اغلب بندر جیهان ترکیه ثبت می شود، اما درجه کیفی نفت یعنی Azeri BTC به وضوح نشان می دهد که منشا آن آذربایجانی است.

روابط دو جانبه اسرائیل و آذربایجان فراتر از معامله نفتی است. روابط دفاعی دو کشور از هم جدایی ناپذیرند؛ تجهیزات نظامی، فناوری های پیشرفته و سیستم های اطلاعاتی اسرائیل بخش مهمی از توانایی های نظامی باکو را تشکیل می دهند.

روسیه؛ دومین تامین کننده نفت اسرائیل

روسیه با حدود ۲۸ درصد، دومین تامین کننده بزرگ نفت اسرائیل به شمار می رود.

اما این رقم تنها بخشی از داستان را بازگو می کند. روسیه به تنهایی سهم ۴۵ درصدی از صادرات فرآورده های نفتی به اسرائیل را به خود اختصاص داده که نشان از نقش جدی کرملین و روابط ویژه میان تل آویو و مسکو در اوج دوران پرتنش است.

این رابطه در شرایطی ادامه دارد که اسرائیل به طور رسمی در کنار غرب ایستاده، اما به صورت پنهانی از یک شریک انرژی بزرگ تحریم شده بهره می برد. بخش قابل توجهی از این صادرات از طریق شرکت ها و بنادر واسطه انجام می شود تا ردپای روسی آن کمتر قابل ردیابی باشد.

قزاقستان؛ تامین کننده پنهان نفت اسرائیل

قزاقستان به عنوان سومین تامین کننده عمده، نقش مهمی در سبد واردات نفت اسرائیل ایفا می کند. نفت قزاقستان از طریق خط لوله CPC به بندر نووروسییسک روسیه در دریای سیاه منتقل شده و از آنجا با نفتکش به اسرائیل صادر می شود.

بر اساس گزارش Oil Change International، قزاقستان در بازه نوامبر ۲۰۲۳ تا اکتبر ۲۰۲۵ حدود ۵.۳ میلیون تن نفت از طریق روسیه به اسرائیل فرستاده است.

این مسیر ترانزیتی از طریق روسیه به این معناست که مسکو در واقع نه تنها به عنوان صادرکننده مستقیم، بلکه به عنوان تسهیل گر جریان نفت قزاقستان به اسرائیل نیز عمل می کند.

ایالات متحده؛ تامین کننده فرآورده های نفتی اسرائیل

ایالات متحده با وجود آنکه متحد رسمی اسرائیل است، سهم کمتری از نفت خام خود را به این کشور می فرستد، اما در زمینه فرآورده های نفتی پالایش شده، از جمله سوخت جت، نقش قابل توجهی دارد. داده ها نشان می دهد که آمریکا در بازه مورد بررسی یکی از تامین کنندگان اصلی نفت و فرآورده ها به اسرائیل بوده است.

حضور آمریکا در زنجیره تامین انرژی اسرائیل بیشتر از مجرای شرکت های خصوصی و قراردادهای تجاری صورت می گیرد تا تعهدات دولتی مستقیم.

سایر کشورها و مسیرهای غیرمستقیم

شواهدی وجود دارد که نفت خام برزیل ممکن است به صورت غیرمستقیم از طریق پالایشگاه Sarroch ایتالیا در ساردینیا به اسرائیل برسد، هرچند محموله های مستقیم از برزیل در اوایل ۲۰۲۴ متوقف شدند.

کشورهای دیگری مانند نیجریه، گابن و کردستان عراق نیز در دوره های مختلف در فهرست تامین کنندگان نفت اسرائیل حضور داشته اند.

اسرائیل روزانه چقدر نفت وارد می کند؟

اسرائیل در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۲۲۰,۳۷۵ بشکه نفت و فرآورده های نفتی مصرف می کند که آن را در رتبه ۵۵ جهانی از نظر مصرف قرار می دهد و معادل ۰.۲۱ درصد از کل مصرف نفت جهان است.

از آنجا که تولید داخلی اسرائیل تنها ۲۵,۲۱۵ بشکه در روز است، کسری روزانه ای معادل ۱۹۵,۱۶۱ بشکه وجود دارد که باید از طریق واردات جبران شود.

اسرائیل دو پالایشگاه اصلی دارد: پالایشگاه گروه حیفا با ظرفیت حداکثر ۱۹۷,۰۰۰ بشکه در روز، و پالایشگاه اشدود با ظرفیت ۱۰۰,۰۰۰ بشکه در روز.

اسرائیل سه پایانه اصلی واردات نفت خام دارد: اشکلون و حیفا در دریای مدیترانه، و ایلات در دریای سرخ. پایانه اشکلون که مهم ترین آنهاست، روزانه حدود ۱۸۰,۰۰۰ بشکه را جابجا می کند، در حالی که جریان ورودی به حیفا روزانه حدود ۴۰,۰۰۰ بشکه است.

در سبد انرژی اسرائیل، گاز طبیعی ۴۳ درصد از نیازهای انرژی را تامین می کند، در حالی که نفت وارداتی ۳۹ درصد و زغال سنگ ۱۲ درصد را پوشش می دهد و مابقی از منابع تجدیدپذیر تامین می شود.

تحلیل فراز انرژی از جریان پنهان نفت به اسرائیل و پیامدهای ژئوپلیتیک آن

الگوی واردات نفت اسرائیل در سال های اخیر یکی از پیچیده ترین و جنجالی ترین زنجیره های تامین انرژی در جهان را شکل داده است. چند نکته کلیدی برای فعالان و تحلیلگران بازار انرژی قابل توجه است:

• مثلث آذربایجان-ترکیه-اسرائیل: علی رغم آنکه ترکیه در سال ۲۰۲۴ ممنوعیت رسمی تجاری با اسرائیل اعلام کرد، نفت آذربایجانی همچنان از طریق بندر جیهان ترکیه به اسرائیل می رسد. داده های کشتیرانی نشان می دهد کشتی ها مسیر خود را از طریق غیرفعال کردن سیستم های ردیابی پنهان می کنند. این پدیده نشان می دهد که تحریم های انرژی در غیاب مکانیسم های نظارتی قوی، عملا کارایی محدودی دارند.
• نقش دوگانه روسیه: حضور روسیه به عنوان دومین تامین کننده نفت اسرائیل در شرایطی که تل آویو به طور رسمی در کنار غرب در قبال بحران اوکراین موضع گرفته، حاکی از اولویت بندی منافع انرژی بر ملاحظات سیاسی است. این رابطه پنهان میان مسکو و تل آویو در بازار انرژی، یکی از جالب ترین ناهمخوانی های ژئوپلیتیک دوران معاصر به شمار می رود.
• آسیب پذیری زیرساختی: اسرائیل روزانه ۲۰۰,۰۰۰ بشکه مصرف می کند که کسری زیربنایی بزرگی نسبت به تولید داخلی محسوب می شود، اما این رقم تنها کسری در بازار جهانی ۱۰۰ میلیون بشکه ای است. این آسیب پذیری باعث شده اسرائیل به طور جدی به دنبال تنوع بخشی به منابع انرژی، توسعه انرژی خورشیدی و افزایش ظرفیت ذخیره سازی باشد.

احتمال می رود که با توسعه میادین گازی اسرائیل در مدیترانه مانند لویاتان و کارش، وابستگی این کشور به واردات نفت در بلندمدت تا حدی کاهش یابد، اما جایگزینی کامل نفت وارداتی در افق قابل پیش بینی ممکن به نظر نمی رسد.

جمع بندی

نفت اسرائیل از کجا تامین می شود؟ پاسخ این پرسش پیچیده تر از آن است که در نگاه اول به نظر برسد. آذربایجان با سهم ۴۶ درصدی در صدر جدول تامین کنندگان قرار دارد، روسیه با ۲۸ درصد دوم است، و قزاقستان با مسیر ترانزیتی از طریق روسیه سومین نقش را ایفا می کند. این سه کشور در مجموع بیش از ۷۰ درصد از نفت خام وارداتی اسرائیل را فراهم می کنند.

اسرائیل روزانه نزدیک به ۲۰۰,۰۰۰ بشکه نفت وارد می کند تا شکاف میان تولید اندک داخلی و مصرف بالا را پر کند. این واردات از طریق بنادر اشکلون، حیفا و مسیرهای غیرمستقیم وارد پالایشگاه های حیفا و اشدود می شود.

آنچه این جریان را به موضوعی راهبردی برای تحلیلگران بازار انرژی تبدیل می کند، شبکه پیچیده مسیرهای ترانزیتی، پنهان کاری در اسناد کشتیرانی و تداوم جریان نفت حتی در اوج تنش های سیاسی است. برای پیگیری تحولات بازار انرژی خاورمیانه و دیگر تحلیل های تخصصی، فراز انرژی را دنبال کنید.