سینوپک خرید نفت روسیه را شدت بخشید؛ پالایشگاه‌های مستقل چین در تنگنای عرضه

سینوپک و استراتژی خرید نفت روسیه در بازار انرژی جهانی

سینوپک که از اکتبر سال گذشته خرید نفت از روسیه را متوقف کرده بود، از ماه‌های ژوئیه و اوت دوباره وارد این بازار شد تا کاهش عرضه نفت خاورمیانه ناشی از تنش‌های ژئوپلیتیک را جبران کند. حالا اما این خریدها نه تنها ادامه یافته بلکه در مسیر صعود است.

بخش عمده خریدها مربوط به ESPO Blend است؛ گرید اصلی صادراتی روسیه از منطقه خاور دور که از طریق بندر کوزمینو در اقیانوس آرام صادر می‌شود. سینوپک همچنین حجم‌های کوچکتری از نفت Sokol از جزیره ساخالین و نفت Urals از بنادر اروپایی روسیه خریداری کرده است.

بر اساس برآورد هفت معامله‌گر نزدیک به بازار، سینوپک توافق کرده میان ۱۰ تا ۱۵ محموله ESPO برای اکتبر خریداری کند که معادل حدود ۲۳۵ تا ۳۵۳ هزار بشکه در روز است. با احتساب خریدهای Sokol و Urals، کل خریدهای این شرکت ممکن است از ۲۰ محموله فراتر رود.

داده‌های ردیابی کشتی شرکت Vortexa Analytics نشان می‌دهد واردات نفت روسیه از خاور دور توسط سینوپک در اوت به بیش از ۴۰۰ هزار بشکه در روز رسیده که معادل حدود ۹ درصد از ظرفیت پالایش سینوپک در نیمه اول ۲۰۲۶ است.

چرا نفت روسیه برای سینوپک جذاب است؟

جذابیت ESPO برای سینوپک چندوجهی است. این نفت در مقایسه با گریدهای رقیب از خاورمیانه، برزیل و غرب آفریقا ارزانتر است؛ دلیل اصلی این ارزانی، تحریم‌های غرب علیه روسیه پس از تهاجم به اوکراین است که موجب تخفیف روی قیمت نفت روسی شده است. علاوه بر این، مسافت کوتاه‌تر حمل دریایی از بنادر خاور دور روسیه به پالایشگاه‌های چین، هزینه لجستیک را کاهش می‌دهد.

با بهبود حاشیه سود پالایشی در بازار داخلی چین و کاهش محدودیت‌های دولت بر صادرات فرآورده‌های نفتی، سینوپک فرصتی مناسب برای افزایش تولید و صادرات سودآور یافته و از این منظر خرید نفت ارزان روسی کاملاً منطقی به نظر می‌رسد.

بحران عرضه در بازار نفت چین؛ تی‌پات‌ها در فشار مضاعف

کمبود نفت ایران در پی محاصره دریایی آمریکا

نفت ایران که طی سال‌های اخیر به مهمترین منبع تامین خام پالایشگاه‌های مستقل چین تبدیل شده بود، اکنون به شدت کمیاب شده است. آمریکا در اواسط ژوئیه محاصره دریایی خود را از سر گرفته و این اقدام موجب توقف یا کند شدن شدید ارسال محموله‌های نفت ایران به چین شده است.

کمبود عرضه، قیمت نفت ایران را به شدت بالا برده است. نفت Iranian Light با تحویل سپتامبر اکنون با پریمیومی حدود ۶ دلار بالاتر از قیمت شاخص برنت پیشنهاد می‌شود؛ در حالی که دو هفته پیش این پریمیوم تنها ۲ دلار بود. جالب اینجاست که نفت ایران معمولاً با تخفیف نسبت به قیمت‌های شاخص معامله می‌شود، نه با پریمیوم.

ESPO گرانتر، گزینه‌های جایگزین سنگین‌تر

با کمیاب شدن نفت ایران و ورود پرحجم سینوپک به بازار ESPO، رقابت برای محموله‌های این نفت اوج گرفته است. معاملات اکتبر ESPO در اواسط اوت تکمیل شد؛ یعنی حدود یک ماه زودتر از چرخه معمول. پریمیوم پیشنهادی برای محموله‌های نوامبر این نفت برای تی‌پات‌ها به ۱۰ دلار به ازای هر بشکه رسیده است.

پالایشگاه‌های تی‌پات ناگزیر شده‌اند به سراغ گزینه‌های گران‌تر بروند. یک محموله نفت Basrah Medium عراق هفته گذشته با پریمیوم نزدیک به ۸ دلار بالاتر از برنت معامله شد و پیشنهادهای جدید با پریمیوم‌هایی بالاتر از این رقم ارائه می‌شوند. برخی تی‌پات‌ها نیز به سراغ نفت برزیل و کانادا رفته‌اند.

نقل‌قول‌های کارشناسان

سان جیانان، تحلیلگر Energy Aspects:

«سینوپک همچنان در حال خرید نفت روسیه است تا بخشی از کاهش عرضه از خاورمیانه را جبران کند. این خریدها باعث افزایش شدید قیمت‌ها و تشدید فشار بر عرضه نفت برای پالایشگاه‌های مستقل شده است.»

یک مدیر معاملاتی در پالایشگاه مستقل:

«قیمت‌ها برای تی‌پات‌ها بیش از حد بالا رفته و ثبت سفارش‌های جدید بسیار دشوار شده است.»

مویو شو، تحلیلگر Kpler:

«سوال اصلی این است که پالایشگران تا چه اندازه حاضر یا قادرند قیمت‌های بالاتری بپردازند، پیش از آنکه کاهش نرخ بهره‌برداری به گزینه اقتصادی‌تری تبدیل شود.»

تحلیل و بررسی

چرا این تحولات برای بازار انرژی مهم است؟

این رویداد تنها یک خبر تجاری معمولی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از تغییر در ساختار قدرت بازار نفت چین و تاثیرپذیری آن از سیاست‌های تحریمی آمریکاست.

تغییر توازن قدرت در بازار نفت خام چین: سینوپک به عنوان غول دولتی پالایش، با حجم خریدهای بالا توانایی شکل دادن به قیمت‌ها و شرایط بازار را دارد؛ امری که پالایشگاه‌های مستقل فاقد آن هستند. این رقابت نابرابر می‌تواند در بلندمدت به تمرکز بیشتر صنعت پالایش در دست شرکت‌های دولتی منجر شود.

اثر تحریم‌های آمریکا: محاصره دریایی اعلام شده در اواسط ژوئیه نتایج ملموسی در بازار داشته؛ پریمیوم نفت ایران ظرف دو هفته از ۲ به ۶ دلار جهش کرده است. اما پرسش اصلی اینجاست که آیا این فشار به تغییر رفتار خریداران چینی در بلندمدت منجر می‌شود یا خریداران راه‌های دور زدن جدیدی پیدا خواهند کرد؟

خطر کاهش تولید پالایشی: اگر موجودی‌های نفت خام تی‌پات‌ها تنها تا پایان سپتامبر یا اوایل اکتبر کافی باشد و وضعیت عرضه بهبود نیابد، احتمال کاهش نرخ بهره‌برداری پالایشگاه‌ها جدی است. این اتفاق می‌تواند تقاضای چین برای نفت خام را به طور موقت کاهش دهد و بر قیمت‌های جهانی اثر بگذارد.

سناریوهای آینده: دو مسیر محتمل پیش روست؛ نخست، کاهش فشار آمریکا یا یافتن مسیرهای جدید عرضه نفت ایران که فشار را کاهش می‌دهد. دوم، ادامه وضع موجود که منجر به کاهش بهره‌برداری پالایشگاه‌ها، تضعیف تی‌پات‌ها و تقویت موقعیت شرکت‌های دولتی چین می‌شود. بر اساس روندهای موجود، احتمال می‌رود تی‌پات‌هایی که موجودی کافی ندارند، در اوایل اکتبر با چالش جدی مواجه شوند.

جمع‌بندی

تصمیم سینوپک برای تداوم و افزایش خرید نفت روسیه، هم محصول منطق اقتصادی است و هم نتیجه ضرورت تامین خوراک پالایشگاه‌ها در شرایط کمبود نفت خاورمیانه. این اقدام اما پیامدهای جانبی قابل توجهی برای ساختار بازار نفت چین دارد.

پالایشگاه‌های مستقل تی‌پات که سال‌ها از مزیت دسترسی به نفت ارزان ایران و روسیه بهره می‌بردند، اکنون از هر دو منبع محروم شده یا با هزینه‌های به مراتب بالاتری روبرو هستند. اگر این وضعیت ادامه یابد، موج کاهش تولید در میان تی‌پات‌ها دور از انتظار نیست.

در سطح کلان‌تر، این تحولات نشان می‌دهد که تحریم‌های آمریکا علیه نفت ایران، برخلاف دوره‌های گذشته، این بار با اثربخشی بیشتری بازار چین را تحت تاثیر قرار داده است؛ هرچند که باید دید آیا این اثر پایدار خواهد بود یا بازیگران بازار راه‌حل‌های جدیدی خواهند یافت.