توقف بارگیری نفت در پایانه CPC پس از حمله پهپادی به دو نفتکش در دریای سیاه

به گزارش فراز انرژی؛ نفتکش ASIA در اثر این حمله دچار آتش‌ سوزی شد که به گفته CPC مهار گردید. نفتکش دیگر، NISSOS IOS، نیز در عملیات بارگیری مورد حمله قرار گرفت. هر دو شناور سرپا ماندند و طبق اعلام رسمی CPC، هیچ کشته، مجروح یا نشت نفتی گزارش نشده است.

جزئیات حمله پهپادی به پایانه صادرات نفت CPC

کنسرسیوم خط لوله خزر در بیانیه خود اعلام کرد دو نفتکش ASIA و NISSOS IOS در حین بارگیری در پایانه دریایی این کنسرسیوم نزدیک بندر نووروسیسک در دریای سیاه هدف حمله پهپادی قرار گرفتند. نفتکش ASIA آتش گرفت اما آتش به سرعت مهار شد. وزارت انرژی قزاقستان تایید کرد که تاسیسات SPM-۱ و SPM-۳ (نقاط اتکای تک‌بویه‌ای) آسیب ندیده‌ اند.

CPC هیچ طرفی را مسئول این حمله معرفی نکرد. این حادثه در بستر تشدید درگیری‌ های پهپادی در دریاهای سیاه و آزوف در روزهای اخیر رخ داده؛ هفته گذشته نیز گزارشی از حمله به یک نفتکش اجاره‌ای در همین منطقه منتشر شده بود.

خط لوله CPC؛ شاهرگ صادرات نفت قزاقستان

خط لوله CPC یکی از مهم‌ ترین مسیرهای انتقال نفت در منطقه خزر و اوراسیاست. این خط لوله با طول تقریبی ۱۵۱۰ کیلومتر، میادین نفتی قزاقستان در حوزه خزر را به پایانه نووروسیسک در ساحل دریای سیاه روسیه متصل می‌کند. نفت بارگیری‌ شده در این پایانه سپس توسط نفتکش‌ ها به بازارهای جهانی حمل می‌شود.

CPC حدود ۸۰ درصد از صادرات نفت قزاقستان را پوشش می‌دهد. ظرفیت انتقال این خط لوله در سال‌ های اخیر به بیش از ۶۷ میلیون تن نفت در سال رسیده است. سهامداران اصلی این کنسرسیوم شامل شرکت‌ های بزرگ بین‌ المللی از جمله Chevron، ExxonMobil و Transneft روسیه هستند.

واکنش قزاقستان به حمله پهبادی؛ از محکومیت تا تهدید حقوقی

وزارت امور خارجه قزاقستان در بیانیه‌ای رسمی حملات اخیر به نفتکش‌ های فعال در زیرساخت CPC را به شدت محکوم کرد. این کشور اعلام کرده که در حال انجام ارزیابی جامع خسارات وارده است و پس از اتمام این بررسی، تمام حقوق بین‌المللی خود از جمله مطالبه غرامت کامل را اعمال خواهد کرد.

این موضع‌ گیری قزاقستان نشان‌ دهنده نگرانی جدی آستانه نسبت به تداوم صادرات نفت از طریق مسیر CPC است؛ مسیری که منبع درآمد ارزی حیاتی برای این کشور محسوب می‌شود.

تشدید حملات به کشتیرانی در دریای سیاه

این حادثه در شرایطی رخ داده که هر دو طرف درگیری روسیه و اوکراین در هفته‌ های اخیر حملات خود به ناوگان دریایی در دریای سیاه و آزوف را به شکل محسوسی تشدید کرده‌ اند. پایانه نووروسیسک که محل بارگیری نفت CPC است، از مناطق حساس از منظر امنیت دریایی در این درگیری به شمار می‌رود.

تحلیل اختصاصی فراز انرژی از تاثیر توقف بارگیری CPC بر بازار نفت و امنیت انرژی منطقه

این رویداد از چند منظر برای بازار جهانی نفت و ژئوپلیتیک انرژی اهمیت دارد:

• تاثیر بر عرضه نفت خام: CPC روزانه چیزی در حدود ۱.۳ تا ۱.۴ میلیون بشکه نفت را صادر می‌کند. حتی یک توقف کوتاه‌ مدت در این مسیر می‌تواند خللی در عرضه بازارهای اروپایی و آسیایی که این نفت را دریافت می‌کنند ایجاد کند. در صورت ادامه تعلیق بارگیری، فشار صعودی بر قیمت نفت اورال و برنت محتمل است.
• آسیب‌ پذیری زیرساخت صادرات انرژی قزاقستان: آستانه اکنون با یک معضل استراتژیک مواجه است؛ تقریبا تمام صادرات نفت این کشور از یک مسیر و یک پایانه عبور می‌کند. این وابستگی شدید به مسیر CPC، قزاقستان را در برابر اختلالات ژئوپلیتیکی ناشی از درگیری روسیه و اوکراین بسیار آسیب‌ پذیر کرده است. احتمال می‌رود فشار برای تسریع در توسعه مسیرهای جایگزین مانند کریدور میانی (Trans-Caspian) افزایش یابد.
• موقعیت شرکت‌ های غربی: Chevron و ExxonMobil به عنوان سهامداران اصلی CPC، با ریسک عملیاتی و قانونی جدی روبرو هستند. ممکن است این شرکت‌ ها برای ادامه فعالیت در شرایط نا امن دریای سیاه با فشار از سوی سهامداران و نهادهای نظارتی مواجه شوند.
• ابهام در مسئولیت حمله: عدم شناسایی عامل حمله توسط CPC موضوع را پیچیده‌ تر می‌کند. بر اساس روندهای موجود در دریای سیاه، هر دو طرف روسیه و اوکراین انگیزه و ظرفیت چنین عملیاتی را دارند. اگر روسیه عامل حمله باشد، این رفتار در تضاد آشکار با منافع اقتصادی مشترک مسکو-آستانه در قالب CPC خواهد بود. اگر اوکراین مسئول باشد، هدف احتمالی فشار بر زیرساخت‌ های حمل‌ و نقل انرژی روسیه است، حتی اگر قزاقستان متضرر اصلی شود.
• سابقه اختلالات CPC: این اولین بار نیست که این مسیر با اختلال مواجه می‌شود. در سال ۲۰۲۲ و پس از تحریم‌ های روسیه، صادرات CPC با محدودیت‌ های عملیاتی روبرو شد. اما حمله مستقیم نظامی به نفتکش‌ ها در حین بارگیری، سطح جدیدی از تشدید ریسک امنیتی در این مسیر را نشان می‌دهد.

جمع‌ بندی

حمله پهپادی به دو نفتکش در پایانه CPC و توقف بارگیری نفت، نشانه‌ای جدی از گسترش دامنه درگیری روسیه-اوکراین به زیرساخت‌ های انرژی در دریای سیاه است. این رویداد در کوتاه‌ مدت می‌تواند بر عرضه نفت خام قزاقستان به بازارهای جهانی تاثیر بگذارد و نوسانات قیمتی ایجاد کند.

در بلندمدت، این حادثه به احتمال زیاد مذاکرات درباره تنوع‌ بخشی به مسیرهای صادرات نفت قزاقستان را شتاب خواهد داد. آستانه که سال‌ هاست برای حفظ توازن میان روسیه، غرب و چین تلاش می‌کند، اکنون باید در شرایطی که امنیت مسیر اصلی صادراتش تهدید شده، سیاست انرژی خود را بازنگری کند.