به گزارش فراز انرژی؛ یکی از چالش های دیرپای شبکه توزیع سوخت کشور این بوده که کارت آزاد جایگاه در اختیار بهره بردار قرار دارد، نه مصرف کننده نهایی. این ساختار عملا به جایگاه دار اجازه می دهد تصمیم بگیرد چه کسی و به چه میزانی سوخت دریافت کند. وزارت نفت برای اصلاح این نقص ساختاری، طرح شناسه دار کردن کارت آزاد را در دستور کار قرار داده است.

چطور اختیار سوخت از جایگاه دار گرفته می شود؟

در این سازوکار، استفاده از کارت آزاد جایگاه بدون احراز هویت ممکن نخواهد بود. فرد مراجعه کننده باید کارت بانکی خود را ارائه دهد. اطلاعات این کارت به سامانه مانا ارسال می شود، کد ملی فرد شناسایی و به سوئیچ سهمیه منتقل می گردد. در این مرحله، سابقه مصرف فرد بررسی و میزان سوختی که می تواند دریافت کند بر اساس سیاست مصرفی تعریف شده برای او مشخص می شود.

محمد صادق عظیمی فرد، معاون وزیر نفت، تاکید کرده که این استعلام به گونه ای طراحی شده که از دید مصرف کننده کاملا نامحسوس است و اختلالی در فرآیند سوخت گیری ایجاد نمی کند.

ارتباط با افزایش نرخ سوخت آزاد

این طرح در شرایطی اجرایی می شود که نرخ بنزین در سطح سوم، یعنی مصرف مازاد بر سهمیه، از ۵۰۰۰ تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش یافته است. این افزایش نگرانی هایی درباره دسترسی افراد به سوخت پس از پایان سهمیه شخصی ایجاد کرده بود.

طرح شناسه دار کردن می تواند پاسخی به این نگرانی باشد؛ چرا که در ساختار جدید، هر فرد متناسب با سیاست مصرفی تعریف شده برای خودش و مستقل از وضعیت جایگاه دار، می تواند سوخت دریافت کند. در مراحل بعدی نیز این سامانه می تواند برای اعمال تعرفه های پلکانی بیشتر استفاده شود؛ به این معنا که ورود به سطوح مصرف بالاتر منوط به احراز هویت خواهد بود.

مسیر اجرا؛ از آزمایش تهران تا پوشش کشوری

این طرح از ابتدای سال جاری توسط شرکت پخش فرآورده های نفتی مطرح شده است. در مرحله اول، اجرای پایلوت در یک یا دو جایگاه تهران آغاز شده است. بر اساس آخرین اعلام، از ابتدای مهرماه توسعه آزمایشی به مناطق دیگر کشور نیز خواهد رسید و هدف، اجرای سراسری تا پایان همان ماه است.

پیامد احتمالی برای بازار فرآورده های نفتی

از منظر مدیریت شبکه توزیع سوخت، این طرح یک تحول ساختاری است. پیش از این، نظارت بر مصرف از طریق کارت آزاد جایگاه به صورت متمرکز ممکن نبود و رفتار مصرفی در این بخش عملا در سایه می ماند.

با اجرای این سامانه، وزارت نفت برای اولین بار به داده های دقیق درباره الگوی مصرف از طریق کارت آزاد دسترسی خواهد داشت. این اطلاعات می تواند در طراحی سیاست های قیمت گذاری، تخصیص سهمیه و کنترل قاچاق سوخت نقش موثری داشته باشد.

البته اجرای موفق این طرح به زیرساخت فنی مناسب در سطح جایگاه ها و پیوستگی ارتباط با سامانه مانا وابسته است. در صورت بروز اختلال فنی، احتمال ایجاد مشکل در فرآیند سوخت گیری وجود دارد که می تواند چالشی برای گسترش سراسری باشد.

جمع بندی

انتقال اختیار سوخت گیری از جایگاه دار به مصرف کننده از طریق احراز هویت پایه کارت بانکی، هسته اصلی این طرح است. اگر اجرای سراسری تا پایان مهرماه محقق شود، الگوی مصرف سوخت در بخش کارت آزاد جایگاه برای اولین بار به صورت فردی رصد خواهد شد. این تحول می تواند زمینه ساز سیاست گذاری دقیق تر در حوزه توزیع فرآورده های نفتی در سال های آینده باشد.