به گزارش فراز انرژی؛ مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران شامگاه یکشنبه پنجم مهر در برنامه تلویزیونی هشت درصد اعلام کرد زمستان پیش رو با دو چالش همزمان روبه رو است. اول ناترازی ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعبی روزهای اوج مصرف که در سال های گذشته هم وجود داشته است. دوم کمبود ۱۳۰ میلیون مترمکعبی ناشی از حمله به چهار پالایشگاه در ۲۷ اسفند سال گذشته.

به گفته توکلی، آن حمله که آن را به آمریکا و اسرائیل نسبت داد، ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور را از مدار خارج کرد. حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت با تلاش وزارت نفت و شرکت ملی گاز پیش از زمستان و به شکل تولید زودهنگام به چرخه بازگشته است.

او سهم گاز در سبد انرژی ایران را در جهان بی سابقه دانست. به گفته وی، نزدیک به ۹۹ تا ۱۰۰ درصد شهرها گازدار هستند، ۹۸ درصد جمعیت به گاز دسترسی دارند و همه نیروگاه ها و صنایع کشور به این سوخت وابسته اند. توکلی تنوع سبد سوخت را یکی از بخش های مهم ماده ۴۶ برنامه هفتم توسعه خواند و گفت تحقق آن به کشور انعطاف پذیری بیشتری می دهد.

قراردادهای کارور انرژی چه ظرفیتی دارند؟

طبق اعلام مدیرعامل شرکت ملی گاز، تاکنون ۱۰۹ قرارداد در پنج بخش کشاورزی، صنعت، نیروگاه ها، بخش عمومی و خانگی امضا شده و ۷۰ قرارداد در ۲۹ استان عملیاتی شده است. این قراردادها به کارور نوع ۲ مربوط می شوند و بر پایه مصوبه هیئت وزیران و پیگیری کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شکل گرفته اند. کارورها واسطه میان تولیدکننده گاز و مصرف کننده هستند و مشترکان دارای ظرفیت صرفه جویی را شناسایی می کنند.

برآورد شرکت ملی گاز از مجموع صرفه جویی این قراردادها تا پایان سال حدود یک میلیارد مترمکعب است. عدد دقیق پیش بینی شده ۹۷۹ میلیون مترمکعب است و به ۲ میلیون و ۳۶۵ هزار و ۲۵۰ مورد اجرایی در بخش های مختلف تکیه دارد:

  • بخش خانگی: ۲ میلیون و ۳۳۷ هزار و ۸۴ مورد
  • سایر بخش ها، شامل مساجد، اماکن و تأسیسات دولتی: ۱۹ هزار و ۹۳۸ مورد
  • تجاری، شامل نانوایی و رستوران: ۵ هزار و ۳۲۹ مورد
  • کشاورزی، شامل گلخانه و مرغداری: ۲ هزار و ۲۸۳ مورد
  • صنعتی: ۶۰۹ مورد
  • نیروگاهی: ۷ مورد

با توجه به اینکه پنج ماه تا پایان سال باقی مانده، توکلی گفت باید ماهانه حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب صرفه جویی محقق شود. با تقسیم ۹۷۹ میلیون مترمکعب بر پنج ماه، عدد دقیق تر حدود ۱۹۶ میلیون مترمکعب در ماه به دست می آید.

صرفه جویی گاز از آجرپزی تا موتورخانه

توکلی برای توضیح سازوکار کارورها چند نمونه مطرح کرد. در صنعت آجرپزی حدود ۳ هزار و ۲۶۰ مشترک وجود دارد. تولید هر تن آجر به روش سنتی حدود ۳۰۰ مترمکعب گاز مصرف می کند، اما یکی از شرکت های کارور با تغییر فناوری این رقم را به ۲۷.۴ مترمکعب می رساند. این یعنی کاهشی نزدیک به ۹۱ درصد در مصرف گاز به ازای هر تن.

نمونه دیگر تجهیز ثبت اختراع شده یک شرکت دانش بنیان در مشهد است. این تجهیز در نانوایی های صنعتی مصرف انرژی را ۵۰ تا ۷۰ درصد کاهش می دهد و کیفیت نان را هم بهتر می کند. تاکنون ۱۸ دستگاه ساخته و نصب شده و قرار است تعداد آن ها تا پیش از پایان سال به ۴۰ دستگاه برسد.

در بخش خانگی، به گفته مدیرعامل شرکت ملی گاز، ۷۰ تا ۸۰ درصد انرژی مصرفی یک واحد مسکونی در زمستان صرف گرمایش می شود. به همین دلیل بالا بردن بازده سیستم های گرمایشی مؤثرترین اهرم کاهش مصرف است. فرایند کار بدین ترتیب است:

  1. شناسایی ساختمان هایی که مصرفشان از استاندارد بالاتر است.
  2. انجام ممیزی انرژی.
  3. اجرای اقدام اصلاحی متناسب با هر ساختمان، بر پایه مقررات ملی ساختمان و به ویژه مبحث ۱۹.

اقدام اصلاحی می تواند بهینه سازی موتورخانه، تعویض بخاری با نمونه پر بازده یا درزگیری و اصلاح عایق بندی باشد. شرکت ملی گاز پیش از این حدود ۱۳۰ هزار موتورخانه را در کشور بهینه سازی کرده است.

گواهی صرفه جویی و بورس انرژی

صرفه جویی هر پروژه پس از اندازه گیری، در قالب گواهی صرفه جویی به ذی نفع داده می شود. این گواهی ها در بورس انرژی قابل معامله اند و به گفته توکلی هر مترمکعب صرفه جویی گاز حدود ۷۴ هزار و ۵۰۰ تومان فروش رفته است. هدف این سازوکار آن است که ارزش اقتصادی صرفه جویی به مشترک یا سرمایه گذار برگردد و انگیزه گسترش طرح های بهینه سازی پایدار بماند.

کارور نوع یک چیست و اولین قرارداد آن کجاست؟

مدیرعامل شرکت ملی گاز از آغاز به کار کارور نوع یک هم خبر داد. به گفته او، همین امروز تعریف پایه این نوع کارور انجام و قرارداد شهرستان سبزوار امضا شد. سبزوار ۲۱ ایستگاه CGS (ایستگاه تقلیل فشار گاز شهری) دارد. توکلی گفت تهدید ایجاد شده به فرصت تبدیل شده است، اما تأکید کرد همه ناترازی گاز با این برنامه تراز نمی شود.

کارورها چه سهمی از ناترازی زمستان را پوشش می دهند؟

این بخش تحلیل فراز انرژی است و اعداد آن بر پایه ارقام اعلام شده محاسبه شده اند.

تفاوت مقیاس ماهانه و لحظه ای. صرفه جویی یک میلیارد مترمکعبی در بازه چند ماه محاسبه شده، اما ناترازی گاز در روزهای اوج مصرف با عدد روزانه سنجیده می شود. برای مقایسه، یک میلیارد مترمکعب معادل چهار تا پنج روز ناترازی اوج با ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب است. این مقایسه فقط برای درک مقیاس است و نمی توان صرفه جویی سالانه را مستقیم از کمبود روزهای سرد کم کرد. آنچه برای عبور از زمستان تعیین کننده است، سهم صرفه جویی در همان روزهای اوج مصرف است.

حساسیت به دما. به گفته توکلی، هر یک درجه کاهش دما حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به مصرف کشور می افزاید که معادل تولید یک فاز پارس جنوبی است. با چنین حساسیتی، کاهش مصرف گرمایشی در ساختمان ها اثر مستقیم تری بر روزهای اوج دارد تا صرفه جویی صنعتی که بیشتر در طول سال پخش می شود.

سازگاری ارقام. اختلاف ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت از دست رفته و ۱۰۰ میلیون مترمکعب بازگشته، همان کمبود ۱۳۰ میلیون مترمکعبی زمستان است. یعنی کمبود اضافه زمستان مستقیم به بخش بازنگشته ظرفیت پالایشگاهی مربوط می شود و ناترازی ساختاری ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعبی جدا از آن است.

ارزش گواهی ها. اگر همه صرفه جویی به همان قیمت ۷۴ هزار و ۵۰۰ تومان گواهی شود، ارزش کل آن حدود ۷۴ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان می شود. این عدد فقط برای نمایش ابعاد است. همه صرفه جویی گواهی نمی شود و همه گواهی ها هم به این قیمت معامله نخواهند شد. عملکرد واقعی بازار گواهی ها در ماه های آینده مشخص می کند این ابزار چقدر می تواند سرمایه بخش خصوصی را جذب کند.

ریسک اجرا. رقم ۹۷۹ میلیون مترمکعب هدف و برآورد است، نه صرفه جویی محقق شده. ۷۰ قرارداد عملیاتی از ۱۰۹ قرارداد امضا شده است و بخش بزرگی از عدد نهایی به اجرای سریع ۲ میلیون مورد خانگی وابسته است. بنابراین سرعت اجرای پروژه ها قبل از اوج سرما مهم ترین متغیر خواهد بود.

جمع بندی

شرکت ملی گاز ایران کارور انرژی را ابزاری برای کاهش ناترازی گاز زمستان معرفی کرده است. برآورد رسمی آن صرفه جویی نزدیک به یک میلیارد مترمکعب تا پایان سال است و بیشترین سهم مورد پیش بینی به بخش خانگی و بهینه سازی گرمایش مربوط می شود. آغاز کارور نوع یک با قرارداد سبزوار مرحله تازه ای از این طرح است. با این حال، مدیرعامل شرکت ملی گاز خود اذعان کرده که کارورها همه ناترازی را جبران نمی کنند و بخشی از شکاف به ظرفیت تولید و تنوع سبد سوخت وابسته است.