به گزارش «فراز انرژی»، محمدهادی فقیه‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره سندیکای صنعت برق ایران، صراحتاً از احتمال خاموشی در فصل سرد سخن گفته و ریشه این نگرانی را ناترازی به‌جامانده از سال‌های گذشته و محدودیت احتمالی گاز عنوان کرده است. همزمان مهدی مسائلی، دبیر این سندیکا، تأکید کرده بیش از ۹۰ درصد برق کشور از نیروگاه‌های حرارتی تأمین می‌شود؛ نیروگاه‌هایی که ادامه تولید آنها مستقیماً به تحویل گاز یا سوخت مایع وابسته است.

به بیان ساده، با کاهش دما و رشد مصرف گاز خانگی، اگر تحویل گاز به نیروگاه‌ها محدود شود و سوخت جایگزین نیز به میزان کافی در دسترس نباشد، ناترازی گاز می‌تواند مستقیماً به شبکه برق منتقل شود.

خطر خاموشی این‌بار از سمت سوخت می‌آید

تجربه سال‌های اخیر نشان داده اوج مصرف تابستان تنها نقطه آسیب شبکه برق نیست. در زمستان، مسئله اصلی می‌تواند از سمت تأمین سوخت نیروگاه‌ها شکل بگیرد؛ موضوعی که سندیکای صنعت برق اکنون به‌طور مشخص درباره آن هشدار داده است.

این نگرانی محدود به فعالان بخش خصوصی نیز نیست. مدیرعامل برق منطقه‌ای اصفهان اخیراً اعلام کرده ادامه مدیریت بار در پاییز و زمستان به وضعیت مصرف و تأمین سوخت وابسته است و در صورت بروز محدودیت، احتمال اعمال مدیریت مصرف ابتدا برای صنایع و در صورت ضرورت برای مشترکان خانگی وجود دارد.

بنابراین خاموشی زمستانی هنوز یک برنامه قطعی یا زمان‌بندی‌شده نیست، اما ریسک آن به‌صورت رسمی و صنفی مطرح شده و متغیر اصلی نیز سوخت نیروگاه‌هاست.

پشت خاموشی‌ها یک مسئله مالی هم وجود دارد

اما هشدار سندیکای برق فقط به گاز محدود نیست. ارقام اعلام‌شده در نشست این تشکل، تصویری از فشار مالی سنگین بر زنجیره برق ارائه می‌کند.

فقیه‌زاده اعلام کرده مطالبات اسمی بخش خصوصی صنعت برق از دولت بیش از ۳۵۰ همت است که با در نظر گرفتن افزایش نرخ ارز، ارزش روز آن از ۵۰۰ همت عبور می‌کند. او همچنین نیاز نقدینگی فعالان این صنعت را حدود ۲۷۰ همت برآورد کرده است.

این دو رقم نباید با یکدیگر یا با بدهی دولت به وزارت نیرو جمع زده شوند؛ زیرا ماهیت متفاوتی دارند. رقم ۵۰۰ همت برآورد سندیکا از ارزش روز مطالبات بخش خصوصی است، در حالی که براساس آخرین صورت‌های حسابرسی‌شده مورد استناد دبیر سندیکا، بدهی دولت به وزارت نیرو حدود ۲۴۰ همت اعلام شده است.

مسائلی همچنین گفته اختلاف درآمد و هزینه صنعت برق در سال ۱۴۰۴ به منفی ۳۹۵ همت رسیده و پیش‌بینی می‌شود رقم بدهی دولت به وزارت نیرو پس از نهایی شدن حسابرسی سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۰۰ همت دیگر افزایش پیدا کند.

شبکه‌ای ۲۰۰ میلیارد دلاری که سالانه ۵ میلیارد دلار سرمایه می‌خواهد

براساس برآورد سندیکای صنعت برق، ارزش دارایی‌های صنعت برق ایران بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار است که حدود ۱۵۰ میلیارد دلار آن به نیروگاه‌ها و شبکه برق مربوط می‌شود. این تشکل برآورد کرده برای حفظ و توسعه چنین زیرساختی، سالانه حدود ۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری لازم است.

این رقم اهمیت ویژه‌ای برای بحث خاموشی دارد. شبکه برق فقط با احداث نیروگاه جدید پایدار نمی‌ماند؛ انتقال، توزیع، تعمیرات نیروگاه‌ها، تأمین قطعات، تجهیزات یدکی و نوسازی زیرساخت‌ها نیز به جریان دائمی سرمایه نیاز دارد.

در همین حال، فعالان بخش خصوصی می‌گویند تخصیص ارز برای تجهیزات صنعت برق با کندی مواجه است و پیشنهاد کرده‌اند برای وزارت نیرو سهمیه ارزی مشخصی در نظر گرفته شود تا تجهیزات و قطعات مورد نیاز پیش از وقوع حوادث یا کمبودها تأمین شوند.

۲۰۰ هزار شغل در زنجیره‌ای که باید شبکه را سرپا نگه دارد

رئیس سندیکای صنعت برق تعداد اشتغال مستقیم در زنجیره خصوصی این صنعت را حدود ۲۰۰ هزار نفر اعلام کرده است. به گفته او، سازندگان و پیمانکاران بخش خصوصی بخشی از همان زنجیره‌ای هستند که تعمیر، توسعه و پایداری شبکه به عملکرد آنها وابسته است.

از نگاه بخش خصوصی، تأخیر طولانی در وصول مطالبات در شرایط تورمی عملاً قدرت مالی شرکت‌های سازنده و پیمانکار را کاهش می‌دهد. سندیکا مدعی است وقتی مطالبات با یک سال تأخیر پرداخت می‌شود، ارزش واقعی پول دریافتی به‌شدت افت می‌کند و همین موضوع توان شرکت‌ها برای خرید تجهیزات، اجرای پروژه و حفظ نیروی متخصص را محدود می‌کند.

این همان حلقه‌ای است که می‌تواند در نهایت به مسئله خاموشی مرتبط شود: کمبود نقدینگی، تأخیر در پروژه و تعمیرات، کندی تأمین تجهیزات و در نهایت کاهش حاشیه اطمینان شبکه.

زمستان برق به گاز گره خورده است

اگر در تابستان، افزایش مصرف برق یکی از اصلی‌ترین عوامل فشار بر شبکه است، در زمستان معادله متفاوت می‌شود. با افزایش مصرف خانگی گاز، میزان گاز قابل تحویل به نیروگاه‌ها اهمیت تعیین‌کننده پیدا می‌کند.

وابستگی بیش از ۹۰ درصدی تولید برق به نیروگاه‌های حرارتی باعث شده هر اختلال جدی در تأمین گاز، مستقیماً مسئله برق را تحت تأثیر قرار دهد. جایگزینی گاز با گازوئیل یا مازوت می‌تواند بخشی از این شکاف را جبران کند، اما آن نیز به حجم ذخایر، لجستیک سوخت و ظرفیت مصرف سوخت مایع نیروگاه‌ها بستگی دارد.

هایلایت تحلیلی فراز انرژی: هشدار خاموشی زمستانی را نمی‌توان صرفاً به «کمبود گاز» تقلیل داد. شبکه برق با سه فشار همزمان روبه‌روست: وابستگی بالای تولید حرارتی به سوخت، کمبود منابع مالی برای توسعه و نگهداری، و مطالبات انباشته شرکت‌هایی که بخش مهمی از تجهیزات و پروژه‌های شبکه را تأمین می‌کنند.

به همین دلیل، عبور بدون خاموشی از زمستان فقط به میزان گاز تحویلی وزارت نفت وابسته نیست؛ وضعیت ذخایر سوخت مایع، آمادگی واحدهای نیروگاهی، نقدینگی شرکت‌های سازنده و سرعت تأمین قطعات نیز تعیین‌کننده خواهد بود.

در چنین شرایطی، عددی که باید در هفته‌های آینده بیش از همه رصد شود، نه فقط ظرفیت اسمی نیروگاه‌ها، بلکه میزان واقعی گاز و سوخت قابل تحویل به نیروگاه‌ها در روزهای سرد است؛ متغیری که مشخص خواهد کرد هشدار امروز سندیکای برق به محدودیت صنایع ختم می‌شود یا خاموشی به بخش خانگی نیز می‌رسد.