به گزارش سرویس بین الملل «فراز انرژی» به نقل از رویترز، گزارش شرکت ورتکسا (Vortexa) که روز سه شنبه ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، نشان می دهد محاصره دریایی اعمال شده از سوی آمریکا، صادرات نفت خام ایران از مسیر دریا را عملا متوقف کرده است. براساس داده های ردیابی نفتکش ها، میانگین ۱۴ روزه صادرات دریایی نفت خام ایران در ابتدای سپتامبر حدود ۲۳۰ هزار بشکه در روز بود، اما این رقم در هفته دوم همان ماه به صفر رسید و تا پنجم اکتبر نیز تغییری در آن ثبت نشد.

این گزارش در شرایطی منتشر شده که جریان صادرات نفت سایر کشورهای تولیدکننده خلیج فارس طی ماه سپتامبر بهبود قابل توجهی داشته است. داده های ورتکسا نشان می دهد صادرات نفت کشورهای منطقه به استثنای ایران، به بیش از ۸۱ درصد سطح پیش از آغاز جنگ بازگشته و بخش مهمی از این بهبود ناشی از افزایش صادرات عربستان سعودی بوده است. به این ترتیب، در حالی که برخی تولیدکنندگان منطقه توانسته اند بخشی از مسیرهای صادراتی خود را بازیابی کنند، محدودیت های دریایی علیه ایران همچنان ادامه دارد.

سرنوشت ۸۳ میلیون بشکه نفت ایران روی آب

یکی از مهم ترین بخش های گزارش ورتکسا به وضعیت نفت خام ایران در نفتکش ها اختصاص دارد. براساس این داده ها، حجم نفت خام ایران موجود در شناورهای مستقر در آب های مختلف به ۸۳ میلیون بشکه کاهش یافته که از این میزان، حدود ۴۳ میلیون بشکه در غرب تنگه هرمز قرار دارد و به دلیل محاصره دریایی آمریکا امکان خروج از منطقه را پیدا نکرده است.

این آمار نشان می دهد توقف صادرات دریایی لزوما به معنای نبود نفت در نفتکش ها یا پایان کامل تجارت محموله های بارگیری شده در گذشته نیست. بخشی از نفت ایران همچنان روی آب نگهداری می شود و سرنوشت فروش و تحویل آن به موقعیت شناورها، محدودیت های دریایی و امکان دسترسی به خریداران بستگی دارد. همچنین رقم ۸۳ میلیون بشکه به موجودی نفت خام روی آب اشاره دارد و نباید آن را با صادرات تحقق یافته یا درآمد وصول شده یکسان دانست.

کلر یونگمن، مدیر بخش ریسک و اطلاعات دریایی ورتکسا، در ارزیابی تأثیر محاصره آمریکا اعلام کرده است که این محدودیت دریایی توانسته کاری را انجام دهد که سال ها تحریم اقتصادی موفق به تحقق آن نشده بودند؛ یعنی متوقف کردن فیزیکی خروج نفت خام ایران از خلیج فارس. این اظهارنظر، ارزیابی مدیر ورتکسا از داده های حمل و نقل دریایی است و به معنای تأیید توقف تمامی اشکال فروش نفت یا درآمدهای حاصل از محموله های پیشین نیست.

افت ۴۸ درصدی صادرات LPG ایران

پیامدهای محاصره دریایی تنها به نفت خام محدود نشده و صادرات گاز مایع ایران نیز با کاهش شدیدی مواجه شده است. ورتکسا اعلام کرده حجم صادرات LPG ایران در ماه سپتامبر نسبت به ماه قبل ۴۸ درصد کاهش یافته و به پایین ترین سطح دست کم از ژانویه ۲۰۲۳ رسیده است.

LPG که عمدتا شامل پروپان و بوتان است، از محصولات مهم صادراتی صنعت نفت و گاز ایران محسوب می شود و در بازارهای آسیایی، به ویژه در بخش پتروشیمی و مصارف سوختی، مشتری دارد. کاهش صادرات این محصول نشان می دهد اختلال در حمل و نقل دریایی می تواند علاوه بر نفت خام، جریان فروش سایر محصولات هیدروکربوری ایران را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

با این حال، گزارش ورتکسا رقم دقیق صادرات LPG ایران در ماه سپتامبر را در اطلاعات منتشرشده از سوی رویترز اعلام نکرده است. بنابراین، کاهش ۴۸ درصدی بیانگر تغییر حجم صادرات نسبت به ماه قبل است و به معنای توقف کامل صادرات گاز مایع نیست.

روسیه جای خالی نفت ایران را در بازار پر می کند

در بخش دیگری از گزارش، ورتکسا به تغییر ترکیب صادرات نفت کشورهای تحت تحریم و دارای ریسک تجاری بالا پرداخته است. این شرکت صادرات نفت ایران، روسیه و ونزوئلا را در یک گروه با عنوان صادرات پرریسک بررسی می کند و اعلام کرده است که با کاهش شدید صادرات ایران، سهم روسیه از مجموع صادرات نفت خام این گروه به حدود ۸۰ درصد رسیده است.

براساس این داده ها، مجموع صادرات نفت خام سه کشور در سپتامبر ۲۰۲۶ به ۴ میلیون و ۷۳۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته؛ در حالی که این رقم در ماه مشابه سال قبل ۶ میلیون و ۳۹۰ هزار بشکه در روز بود. به این ترتیب، صادرات مجموع این سه کشور نسبت به سال گذشته حدود یک میلیون و ۶۶۰ هزار بشکه در روز، معادل نزدیک به ۲۶ درصد، کاهش نشان می دهد.

در مقابل، صادرات نفت خام روسیه در ماه سپتامبر نسبت به اوت ۶ درصد افزایش یافته و به ۳ میلیون و ۷۹۰ هزار بشکه در روز رسیده است. این آمار، صادرات نفت خام روسیه را بدون احتساب نفت انتقال یافته از طریق کنسرسیوم خط لوله خزر و محموله های موسوم به KEBCO نشان می دهد.

مدیر بخش ریسک و اطلاعات دریایی ورتکسا همچنین معتقد است چین دیگر مانند گذشته به خرید فوری نفت ایران وابسته نیست؛ زیرا نفت خام روسیه بخشی از کمبود عرضه ناشی از توقف صادرات ایران را جبران کرده است. این تغییر می تواند موقعیت تجاری ایران را در بازارهای آسیایی تحت تأثیر قرار دهد؛ بازاری که در سال های اخیر مقصد اصلی بخش قابل توجهی از صادرات نفت خام ایران بوده است.

شکاف صادراتی ایران و سایر تولیدکنندگان خلیج فارس

مقایسه آمارهای ورتکسا از وضعیت ایران و سایر کشورهای صادرکننده نفت خلیج فارس، تفاوت قابل توجهی را نشان می دهد. در حالی که صادرات نفت کشورهای منطقه به جز ایران در ماه سپتامبر به بیش از ۸۱ درصد سطح پیش از جنگ بازگشته، صادرات دریایی نفت خام ایران در داده های این شرکت همچنان صفر ثبت شده است.

این تفاوت به معنای آن است که بازگشت نسبی تردد نفتکش ها و بازیابی بخشی از جریان صادرات منطقه، به صورت یکسان شامل همه تولیدکنندگان نشده است. عربستان سعودی از جمله کشورهایی بوده که توانسته صادرات خود را افزایش دهد، اما محاصره دریایی آمریکا همچنان مانع خروج نفتکش های حامل نفت خام ایران از منطقه شده است.

با وجود اهمیت این آمار، باید میان صادرات دریایی نفت خام، صادرات زمینی، فروش نفت موجود در شناورها و دریافت درآمد محموله های قبلی تفکیک قائل شد. گزارش رویترز به استناد ورتکسا، توقف صادرات دریایی نفت خام ایران را تا پنجم اکتبر نشان می دهد و به تنهایی برای نتیجه گیری درباره صفر شدن تمام درآمدهای نفتی کشور یا توقف کامل همه مسیرهای تجاری کافی نیست.