به گزارش «فراز انرژی»، در روزهایی که ادعاهای مختلفی درباره آسیب احتمالی اختلاط متانول با بنزین مطرح شده، مدیرعامل شرکت نفت ستاره خلیج فارس جزئیات تجربه این پالایشگاه را تشریح کرده و می‌گوید آنچه در ستاره خلیج فارس اجرا شده، افزودن کنترل‌شده حدود نیم درصد حجمی متانول به بنزین بوده است.

آیا متانول موجود در بنزین به خودرو آسیب می‌زند؟

قانعی‌فرد در پاسخ به اصلی‌ترین شبهه مطرح‌شده درباره اثر متانول بر خودروها، استفاده از این ماده در سوخت را پدیده‌ای بی‌سابقه ندانست و گفت تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد متانول می‌تواند در چارچوب مشخصات فنی و استانداردهای تعریف‌شده به‌عنوان یکی از اجزای اکسیژنه بنزین مورد استفاده قرار گیرد.

به گفته مدیرعامل نفت ستاره خلیج فارس، طرح اجراشده در این پالایشگاه پس از انجام مطالعات، آزمایش‌ها و ارزیابی‌های فنی به مرحله عملیاتی رسیده و میزان متانول مصرفی در آن حدود ۰.۵ درصد حجمی بوده است.

او تأکید کرد ادعای آسیب این ترکیب به خودروها با شرایط اجرای طرح ستاره خلیج فارس تطابق ندارد و درصد مورد استفاده در این پالایشگاه بسیار پایین‌تر از مقادیری است که در برخی استانداردها و تجربه‌های بین‌المللی پیش‌بینی شده است.

۰.۵ درصد متانول؛ یک‌ششم سقف مورد اشاره در استاندارد

یکی دیگر از محورهای بحث‌های اخیر، قرار داشتن یا نداشتن متانول در چارچوب استانداردهای بنزین است.

قانعی‌فرد در پاسخ به این موضوع گفت در استاندارد ملی ایران و استاندارد اروپا، امکان استفاده از متانول به‌عنوان یک ترکیب اکسیژنه تا حدود ۳ درصد حجمی و با رعایت الزامات مربوطه پیش‌بینی شده است.بر این مبنا، سهم ۰.۵ درصدی مورد استفاده در تجربه ستاره خلیج فارس معادل حدود یک‌ششم این سقف است.

در مقررات کیفیت سوخت اتحادیه اروپا نیز حداکثر سهم متانول در بنزین ۳ درصد حجمی تعیین شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد اصل حضور متانول در فرمولاسیون بنزین، در صورت رعایت مشخصات فنی محصول نهایی، خارج از چارچوب‌های شناخته‌شده صنعت سوخت نیست.

تجربه جهانی چه می‌گوید؛ از چین و هند تا آمریکا؟

سوابق بین‌المللی نیز نشان می‌دهد ایده اختلاط متانول با بنزین محدود به ایران نیست.چین یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها در این حوزه است.

این کشور اکنون استاندارد ملی M100 برای سوخت متانولی خودرو دارد و در مه ۲۰۲۶ نیز استاندارد ملی تازه‌ای با عنوان «مشخصات کاربرد سوخت متانولی برای وسایل نقلیه» منتشر کرده که اجرای آن از سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز می‌شود. استفاده از ترکیبات متانولی با درصدهای مختلف نیز پیش از این در برخی مناطق چین سابقه داشته است.

هند نیز مسیر آزمایشی مشابهی را تجربه کرده است. شرکت Indian Oil عرضه آزمایشی بنزین M15، حاوی ۱۵ درصد متانول، را در تینسوکیای ایالت آسام آغاز کرده و این پروژه را در گزارش‌های رسمی خود به‌عنوان یکی از برنامه‌های سوخت جایگزین معرفی کرده است.

اسرائیل نیز استاندارد SI ۹۰ Part ۴ را برای سوخت M15 در ساختار استانداردهای سوخت خود دارد؛ یعنی ترکیب متانول و بنزین در این کشور نیز وارد چارچوب فنی و آزمایشگاهی مشخص شده است.

سابقه آمریکا حتی به دهه‌های گذشته بازمی‌گردد. اسناد آژانس حفاظت محیط‌زیست آمریکا نشان می‌دهد مجوزهایی برای ترکیبات بنزینی حاوی تا ۵ درصد حجمی متانول صادر شده است؛ البته این مجوزها به استفاده از هم‌حلال‌ها، بازدارنده خوردگی و رعایت الزامات مربوط به پایداری و جدایش فازی مشروط بوده‌اند.

این تجربیات یک نکته را روشن می‌کنند: اصل اختلاط کنترل‌شده متانول با بنزین از نظر فنی سابقه جهانی دارد، اما «کنترل‌شده» بودن بخش تعیین‌کننده ماجراست. درصد اختلاط، کیفیت بنزین پایه، میزان آب، افزودنی‌ها، سازگاری اجزای سیستم سوخت‌رسانی و کنترل کیفیت محصول نهایی نمی‌توانند از معادله حذف شوند.

چرا متانول به بنزین اضافه می‌شود؟

قانعی‌فرد یکی از اهداف استفاده از ترکیبات اکسیژنه را بهبود کیفیت احتراق عنوان کرد و گفت مطالعات موتور در برخی شرایط نشان داده‌اند سوخت‌های حاوی متانول می‌توانند انتشار مونوکسیدکربن و بخشی از آلاینده‌های حاصل از احتراق را کاهش دهند.

از نگاه مدیرعامل نفت ستاره خلیج فارس، استفاده از متانول تنها با هدف افزایش حجم تولید بنزین دنبال نشده و شاخص‌های احتراقی و زیست‌محیطی نیز در ارزیابی این طرح مورد توجه قرار گرفته‌اند.

از منظر پالایشی نیز ورود یک جزء اکسیژنه با عدد اکتان مناسب می‌تواند بخشی از سبد اختلاط بنزین را تأمین کند؛ مزیتی که در صورت رعایت مشخصات استاندارد محصول نهایی، امکان استفاده از ظرفیت موجود را بدون اتکا صرف به توسعه فوری واحدهای جدید پالایشی فراهم می‌کند. با این حال، میزان صرفه اقتصادی چنین روشی به قیمت متانول، بنزین، افزودنی‌های مورد نیاز و هزینه کنترل کیفیت وابسته است و نمی‌توان برای همه پالایشگاه‌ها یک نسخه اقتصادی واحد در نظر گرفت.

تفاوت متانول با E10، E15 و E85 چیست؟

قانعی‌فرد در توضیح سابقه استفاده از الکل‌ها در صنعت سوخت به آمریکا و برزیل نیز اشاره کرده است؛ بازارهایی که ترکیبات E10، E15 و E85 در آنها شناخته شده‌اند.

این سوخت‌ها اما عمدتاً بر پایه اتانول هستند و نباید آنها را با سوخت متانولی یکسان دانست. نقطه مشترک این دو مسیر، استفاده از الکل‌ها به‌عنوان اجزای اکسیژنه و مؤثر بر مشخصات احتراقی و عدد اکتان بنزین است؛ نوع الکل و الزامات سازگاری آنها متفاوت است.

متانول ایران؛ فقط برای صادرات؟

بخش دیگری از پاسخ‌های مدیرعامل ستاره خلیج فارس به ظرفیت بالای تولید متانول در ایران مربوط می‌شود.

قانعی‌فرد معتقد است در صورت وجود توجیه فنی و اقتصادی و رعایت کامل الزامات استاندارد، بخشی از ظرفیت تولید متانول کشور می‌تواند علاوه بر بازار صادراتی، در زنجیره داخلی انرژی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

تجربه ستاره خلیج فارس در این میان یک تفاوت عددی مهم با بسیاری از نمونه‌های M15 یا M85 دارد: سهم متانول در طرح این پالایشگاه حدود ۰.۵ درصد حجمی اعلام شده است. بنابراین ارزیابی آثار این تجربه باید بر اساس همین درصد، مشخصات بنزین نهایی و نتایج آزمون‌های فنی انجام شود، نه با تعمیم مستقیم ملاحظات سوخت‌هایی که ۱۵، ۸۵ یا حتی ۱۰۰ درصد متانول دارند.