به گزارش سرویس بین‌الملل «فراز انرژی» از Washington Post، تداوم جنگ ایران برای هفتمین ماه و اختلال در تولید و انتقال نفت و گاز، چشم‌انداز مصرف انرژی جهان را به شکلی تغییر داده که در ابتدای سال انتظار نمی‌رفت.

آژانس بین‌المللی انرژی در ژانویه انتظار افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی در سال ۲۰۲۶ را داشت، اما پیش‌بینی‌های جدید مسیر متفاوتی را نشان می‌دهند. با وجود افزایش مصرف زغال‌سنگ برای جبران بخشی از کمبود نفت و گاز، مجموع انتشار ناشی از سوخت‌های فسیلی در سال جاری در مسیر کاهش نسبت به ۲۰۲۵ قرار گرفته است.

تقاضای نفت ۲.۵ میلیون بشکه در روز آب رفت

تغییر در بازار نفت از همه محسوس‌تر بوده است. IEA در ابتدای سال انتظار داشت تقاضای جهانی نفت در ۲۰۲۶ حدود ۹۳۰ هزار بشکه در روز افزایش پیدا کند؛ اما تازه‌ترین برآورد این نهاد اکنون از کاهش حدود ۲.۵ میلیون بشکه‌ای تقاضای روزانه حکایت دارد.

بر مبنای محاسبات Washington Post، مصرف جهانی نفت در سال جاری حدود ۲.۵ درصد کمتر از ۲۰۲۵ خواهد بود. این میزان کاهش تقاضا از نظر انتشار گازهای گلخانه‌ای، معادل حذف انتشار سالانه حدود ۴۲ میلیون خودروی درون‌سوز ارزیابی شده است.

تفاوت میان آنچه IEA در ابتدای سال برای مصرف نفت و گاز پیش‌بینی می‌کرد و شرایطی که اکنون شکل گرفته، حتی بزرگ‌تر است؛ Washington Post این فاصله را از نظر انتشار کربن معادل حذف انتشار حدود ۱۰۳ میلیون خودرو عنوان کرده است.

انتشار کربن در مسیر بزرگ‌ترین کاهش از دوران کرونا

براساس این گزارش، انتشار ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی در سال ۲۰۲۶ در مسیر ثبت نخستین کاهش سالانه قابل‌توجه از زمان همه‌گیری کرونا قرار گرفته است.

البته ابعاد کاهش مصرف هنوز با شوک سال ۲۰۲۰ قابل مقایسه نیست. تقاضای نفت خام در آن سال به‌طور متوسط حدود ۹۱ میلیون بشکه در روز بود، درحالی‌که آخرین برآورد IEA مصرف امسال را حدود ۱۰۲ میلیون بشکه در روز نشان می‌دهد.

تحلیل جداگانه Carbon Brief نیز نشان می‌دهد مجموع انتشار CO₂ ناشی از سوخت‌های فسیلی در سال ۲۰۲۶ می‌تواند حدود ۰.۵ درصد نسبت به سال قبل کاهش یابد. افزایش حدود ۱.۲ درصدی مصرف زغال‌سنگ نیز برای خنثی‌کردن کاهش انتشار ناشی از افت مصرف نفت و گاز کافی نیست.

«تخریب تقاضا»؛ نفت گران چگونه رفتار مصرف‌کننده را تغییر می‌دهد؟

پرسش اصلی بازار انرژی این است که چه میزان از این افت مصرف پس از پایان جنگ بازخواهد گشت.

در ادبیات بازار انرژی، کاهش مصرف ناشی از افزایش شدید قیمت یا کمبود عرضه «Demand Destruction» یا تخریب تقاضا نامیده می‌شود. هرچه دوره قیمت‌های بالا و کمبود انرژی طولانی‌تر شود، احتمال تغییر دائمی رفتار مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاری‌ها افزایش می‌یابد.

افزایش قیمت بنزین می‌تواند خرید خودروهای هیبریدی و برقی را تسریع کند؛ کمبود LNG می‌تواند شرکت‌های برق را به سمت انرژی خورشیدی، بادی و هسته‌ای سوق دهد و خانوارها نیز ممکن است سیستم‌های گرمایشی نفت‌سوز را با پمپ حرارتی یا تجهیزات برقی جایگزین کنند.

آیا بخشی از تقاضای نفت برای همیشه از بین می‌رود؟

Pavel Molchanov، تحلیلگر Raymond James، می‌گوید IEA انتظار دارد تقاضای سال ۲۰۲۷ تنها تا نزدیکی سطح پیش از جنگ بازیابی شود و بخشی از کاهش تقاضا ممکن است دائمی باشد.

شرکت مشاوره DNV نیز فرض بازگشت سریع مصرف نفت و گاز پس از پایان بحران را مورد تردید قرار داده است. این مؤسسه به افزایش فروش خودروهای برقی و تأثیر احتمالی قیمت بالای گازوئیل بر صنعت حمل‌ونقل اشاره کرده و تجربه اروپا پس از بحران گاز سال ۲۰۲۲ را نمونه‌ای از تغییرات ماندگار ناشی از شوک انرژی دانسته است.

DNV معتقد است با هر ماه ادامه درگیری، احتمال دائمی‌شدن بخشی از «تخریب تقاضای» نفت افزایش پیدا می‌کند.

به این ترتیب، پیامد جنگ برای بازار نفت تنها به کاهش موقت عرضه محدود نمانده است؛ تداوم قیمت‌های بالا اکنون سمت تقاضای بازار را نیز تغییر داده و این پرسش را مطرح کرده که پس از پایان بحران، چه میزان از مصرف ازدست‌رفته نفت و گاز واقعاً به بازار بازخواهد گشت.