به گزارش سرویس بین‌الملل «فراز انرژی» به نقل از بلومبرگ، خاویر بلاس در یادداشتی با اشاره به تجربه شخصی خود از خرید یک خودروی برقی، استدلال می‌کند که جهش قیمت سوخت پس از جنگ ایران می‌تواند سرعت گذار بخشی از مصرف‌کنندگان از خودروهای بنزینی و دیزلی به خودروهای برقی را افزایش دهد.

این تحول برای بازار نفت یک تناقض مهم ایجاد می‌کند؛ هرچه اختلال عرضه قیمت نفت و فرآورده‌ها را بالاتر ببرد، انگیزه اقتصادی مصرف‌کنندگان برای کاهش وابستگی به سوخت‌های نفتی نیز بیشتر می‌شود.

شوک نفتی، بهترین تبلیغ برای خودروهای برقی؟

اثر این اتفاق اکنون در بازار خودرو اروپا قابل مشاهده است.

براساس تازه‌ترین آمار انجمن خودروسازان اروپا، ثبت خودروهای تمام‌برقی در ماه اوت ۵۲ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته است.

رشد در برخی بازارهای بزرگ حتی شدیدتر بوده است؛ فروش خودروهای برقی در آلمان حدود ۷۵ درصد افزایش یافته و در فرانسه بیش از دو برابر شده است.

عامل مهم این تغییر، جهش قیمت سوخت پس از جنگ ایران است.

افزایش قیمت نفت خام و فرآورده‌ها هزینه استفاده از خودروهای احتراق داخلی را بالا برده و در نتیجه محاسبه اقتصادی میان خودروی برقی و بنزینی را به سود مدل‌های برقی تغییر داده است.

در واقع، مصرف‌کننده‌ای که پیش از بحران تنها براساس ملاحظات زیست‌محیطی یا فناوری به خرید EV فکر می‌کرد، اکنون با یک انگیزه مستقیم اقتصادی نیز روبه‌رو شده است: کاهش هزینه سوخت.

خودروهای برقی همین حالا ۲.۳ میلیون بشکه نفت را کنار زده‌اند

این تغییر فقط درباره فروش خودرو نیست و اثر آن بر تقاضای نفت قابل اندازه‌گیری شده است.

براساس برآورد BloombergNEF، گسترش خودروهای برقی در سال ۲۰۲۵ باعث شده مصرف روزانه حدود ۲.۳ میلیون بشکه نفت در جهان اتفاق نیفتد.

این رقم شامل نفتی است که در صورت نبود خودروهای برقی برای تأمین سوخت حمل‌ونقل مصرف می‌شد.

BloombergNEF انتظار دارد این اثر تا پایان دهه بیش از دو برابر شود.

در سناریوی «گذار اقتصادی» این مؤسسه، میزان تقاضای نفت حذف‌شده توسط خودروهای برقی تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۵.۲۵ میلیون بشکه در روز خواهد رسید.

این یعنی طی تنها پنج سال، خودروهای برقی می‌توانند بیش از ۳ میلیون بشکه دیگر از رشد بالقوه مصرف روزانه نفت را حذف کنند.

نفت ۱۰۰ دلاری می‌تواند علیه خودش کار کند

از این منظر، قیمت بالای نفت برای تولیدکنندگان یک شمشیر دولبه است.

در کوتاه‌مدت، نفت گران درآمد کشورهای تولیدکننده و شرکت‌های نفتی را افزایش می‌دهد؛ اما اگر قیمت بالا برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، مصرف‌کنندگان و صنایع برای کاهش وابستگی خود به نفت سرمایه‌گذاری می‌کنند.

خودروهای کم‌مصرف‌تر، خودروهای هیبریدی و تمام‌برقی، حمل‌ونقل عمومی و تغییر رفتار مصرف‌کنندگان همگی می‌توانند واکنش‌هایی به دوره طولانی گرانی سوخت باشند.

تفاوت شرایط فعلی با شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ نیز در همین نقطه است.

امروز مصرف‌کننده برای نخستین بار یک جایگزین تجاری و نسبتاً فراگیر برای موتور احتراق داخلی در اختیار دارد؛ خودرویی که می‌تواند بخش بزرگی از مصرف بنزین یا گازوئیل را مستقیماً با برق جایگزین کند.

به همین دلیل، شوک نفتی فعلی ممکن است نسبت به بحران‌های تاریخی اثر ساختاری بزرگ‌تری بر تقاضای سوخت حمل‌ونقل داشته باشد.

جنگ ایران معادله خودروهای برقی را تغییر داد

تا پیش از جهش اخیر قیمت سوخت، یکی از موانع توسعه سریع‌تر خودروهای برقی در اروپا کاهش جذابیت اقتصادی آنها بود.

با کاهش یا حذف برخی یارانه‌های خرید EV و ارزان‌بودن نسبی سوخت، بسیاری از مصرف‌کنندگان انگیزه کافی برای پرداخت هزینه اولیه بیشتر یک خودروی برقی نداشتند.

جنگ ایران بخشی از این محاسبه را تغییر داده است.

هرچه بنزین و گازوئیل گران‌تر شود، دوره بازگشت هزینه اضافی خرید EV کوتاه‌تر خواهد شد.

همین موضوع می‌تواند توضیح دهد چرا بازار خودروهای برقی اروپا در میانه شوک انرژی دوباره شتاب گرفته است.

آیا بخشی از تقاضای نفت برای همیشه از بین می‌رود؟

نکته اصلی تحلیل بلاس این است که بخشی از تخریب تقاضای ناشی از قیمت‌های بالا می‌تواند برگشت‌ناپذیر باشد.

مصرف‌کننده‌ای که به دلیل بنزین گران خودروی برقی خریداری می‌کند، در صورت کاهش دوباره قیمت نفت الزاماً به خودروی بنزینی بازنمی‌گردد.

بنابراین هر خودروی برقی جدید می‌تواند سال‌ها بخشی از تقاضای بالقوه بنزین را از بازار حذف کند.

این تفاوت مهمی با کاهش موقت مصرف در دوره رکود اقتصادی یا بحران قیمت دارد.

در رکود، مصرف نفت پس از بهبود اقتصاد می‌تواند دوباره افزایش یابد؛ اما جایگزینی یک خودروی بنزینی با EV تغییری در موجودی ناوگان حمل‌ونقل ایجاد می‌کند که اثر آن برای سال‌ها باقی می‌ماند.

هنوز برای پایان عصر نفت زود است

با این حال، رشد خودروهای برقی به معنای سقوط فوری تقاضای جهانی نفت نیست.

حمل‌ونقل جاده‌ای تنها یکی از بخش‌های مصرف نفت است و تقاضا برای سوخت هواپیما، کشتیرانی، پتروشیمی و بسیاری از مصارف صنعتی همچنان باقی خواهد ماند.

همچنین سرعت نفوذ EV در نقاط مختلف جهان یکسان نیست و بسیاری از اقتصادهای درحال‌توسعه همچنان برای سال‌ها به خودروهای احتراق داخلی وابسته خواهند بود.

حتی در بازار خودرو نیز رشد فروش EV لزوماً به همان سرعت به کاهش مصرف نفت تبدیل نمی‌شود؛ زیرا صدها میلیون خودروی بنزینی و دیزلی موجود همچنان در جاده‌ها باقی می‌مانند.

اما جهت حرکت اهمیت دارد.

اگر برآورد BloombergNEF محقق شود، خودروهای برقی تا ۲۰۳۰ به تنهایی بیش از ۵ میلیون بشکه در روز از تقاضای بالقوه نفت را حذف خواهند کرد؛ حجمی که برای توازن بازار جهانی نفت قابل چشم‌پوشی نیست.

پارادوکس بزرگ برای تولیدکنندگان نفت

جنگ ایران بار دیگر ارزش امنیت عرضه نفت را به جهان یادآوری کرده است؛ اما هم‌زمان می‌تواند به مصرف‌کنندگان یادآوری کند که وابستگی به نفت چه هزینه‌ای دارد.

این همان پارادوکس مورد اشاره بلاس است: شوک عرضه‌ای که امروز نفت را گران می‌کند، می‌تواند سرمایه‌گذاری و تغییر رفتاری را سرعت دهد که فردا تقاضای نفت را پایین می‌آورد.

از این منظر، بزرگ‌ترین ریسک بلندمدت برای تولیدکنندگان نفت الزاماً سقوط ناگهانی مصرف نیست؛ بلکه فرسایش تدریجی تقاضا در بخش حمل‌ونقل است.

اگر نفت بالای ۱۰۰ دلار و بنزین گران، موج فعلی خرید خودروهای برقی را به تغییری پایدار در رفتار مصرف‌کنندگان تبدیل کند، بخشی از درآمد اضافی صنعت نفت در جریان جنگ می‌تواند به قیمت از دست رفتن میلیون‌ها بشکه تقاضای بالقوه در سال‌های آینده تمام شود.