به گزارش سرویس بین‌الملل «فراز انرژی» از Modern Diplomacy، اتحادیه اروپا طی چهار سال گذشته وابستگی خود به گاز روسیه را به‌شدت کاهش داده و با توسعه ظرفیت واردات LNG و افزایش خرید از عرضه‌کنندگانی مانند آمریکا، بخش بزرگی از گاز خط لوله روسیه را جایگزین کرده است. اما بحران جدید بازار LNG نشان می‌دهد کاهش وابستگی به یک تأمین‌کننده الزاماً به معنای مصون‌شدن از شوک عرضه نیست.

اول ژانویه؛ موعد حذف LNG روسیه

اتحادیه اروپا از ۲۵ آوریل ۲۰۲۶ واردات LNG روسیه تحت قراردادهای کوتاه‌مدت را ممنوع کرده است. مرحله بعد از اول ژانویه ۲۰۲۷ آغاز می‌شود و قراردادهای بلندمدت LNG روسیه که پیش از ۱۷ ژوئن ۲۰۲۵ منعقد شده‌اند نیز مشمول ممنوعیت خواهند شد. واردات گاز روسیه از طریق خطوط لوله مهلت بیشتری دارد و ممنوعیت آن از ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۷ اعمال خواهد شد؛ این تاریخ در صورت محقق‌نشدن اهداف ذخیره‌سازی می‌تواند تا اول نوامبر عقب برود.

اهمیت موعد ژانویه در این است که اروپا هنوز کاملاً از گاز روسیه جدا نشده است. طبق گزارش Modern Diplomacy، داده‌های نهاد تنظیم‌کننده انرژی اروپا نشان می‌دهد گاز روسیه همچنان حدود ۱۲ درصد تقاضای اتحادیه اروپا را پوشش می‌دهد. بخشی از LNG روسیه نیز همچنان تحت قراردادهای بلندمدتی وارد می‌شود که تنها تا پایان سال جاری امکان ادامه دارند.

ذخایر اروپا پایین‌تر از سال گذشته

اروپا در حالی به فصل سرد نزدیک می‌شود که حاشیه اطمینان ذخایر گازی آن کاهش یافته است. ذخایر اتحادیه اروپا در میانه سپتامبر حدود ۶۸ درصد پر بود؛ سطحی پایین‌تر از مدت مشابه سال گذشته. وضعیت آلمان، بزرگ‌ترین اقتصاد و یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ظرفیت ذخیره‌سازی گاز اروپا، شکننده‌تر است.

رویترز در ۲۸ سپتامبر گزارش داد مخازن گازی آلمان تنها ۵۷ درصد پر هستند؛ پایین‌ترین سطح تاریخی برای این مقطع از سال. با این حال، شرکت واردکننده گاز VNG معتقد است تنوع بیشتر منابع وارداتی و دسترسی گسترده‌تر به LNG باعث شده امنیت عرضه آلمان نسبت به بحران سال ۲۰۲۲ مقاوم‌تر باشد.

مسئله اصلی نه خالی‌شدن فوری مخازن، بلکه میزان ذخیره باقی‌مانده در صورت وقوع یک زمستان سرد یا ادامه اختلال در عرضه جهانی LNG است.

هرمز، معادلات اروپا را تغییر داد

عامل تازه‌ای که هنگام طراحی برنامه حذف گاز روسیه وجود نداشت، اختلال گسترده در صادرات LNG خلیج فارس است.

پیش از جنگ ایران، نزدیک به یک‌پنجم تجارت جهانی LNG از تنگه هرمز عبور می‌کرد. قطر که یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان LNG جهان است، برای انتقال محموله‌های خود وابستگی بالایی به این مسیر دارد.

ابعاد اختلال اکنون در آمار صادرات قطر دیده می‌شود. طبق محاسبات رویترز، صادرات LNG قطر در پی بسته‌شدن هرمز ۹۶ درصد سقوط کرده است؛ این کشور تا پایان اوت تنها ۱۸ محموله LNG صادر کرده، در حالی که در مدت مشابه سال گذشته این رقم ۵۰۹ محموله بود.

قطر انرژی نیز فورس‌ماژور قراردادهای تعدادی از مشتریان خود را تمدید کرده است. شرکت ایتالیایی Edison تا ابتدای دسامبر LNG قطر دریافت نخواهد کرد و تاکنون مجبور شده ۲۳ محموله از دست‌رفته خود را عمدتاً از عرضه‌کنندگان آمریکایی جایگزین کند. قرارداد قطر انرژی با Edison سالانه ۶.۴ میلیارد مترمکعب گاز، معادل حدود ۱۰ درصد مصرف ایتالیا، را پوشش می‌دهد.

وابستگی روسیه کمتر شد؛ وابستگی به بازار جهانی بیشتر

اروپا بعد از بحران ۲۰۲۲ پایانه‌های LNG بیشتری در اختیار گرفت و آمریکا به مهم‌ترین تأمین‌کننده LNG این قاره تبدیل شد. این تغییر وابستگی مستقیم به خطوط لوله روسیه را کاهش داد، اما نوع دیگری از ریسک را ایجاد کرد.

LNG برخلاف گاز خط لوله در یک بازار جهانی معامله می‌شود. محموله‌ای که برای اروپا در نظر گرفته شده، در بسیاری از موارد می‌تواند در صورت پیشنهاد قیمت بالاتر به آسیا تغییر مسیر دهد. در نتیجه اروپا برای تأمین گاز زمستانی مستقیماً با خریداران ژاپنی، کره‌ای، چینی و دیگر مصرف‌کنندگان آسیایی رقابت می‌کند.

قیمت گاز اروپا نیز این فشار را منعکس کرده است. رویترز گزارش داده قیمت گاز اروپا در سال ۲۰۲۶ بیش از دو برابر شده و در اواخر سپتامبر به حدود ۷۵ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت رسیده است.

بروکسل فعلاً از ممنوعیت عقب ننشسته است

با وجود شرایط بازار، اتحادیه اروپا تاکنون نشانه‌ای از عقب‌نشینی از ممنوعیت LNG روسیه نشان نداده است. مقررات مصوب، ممنوعیت قراردادهای بلندمدت LNG روسیه را از اول ژانویه ۲۰۲۷ الزام‌آور کرده است.

در عین حال، فشار بحران انرژی بر سایر مقررات اروپا قابل مشاهده است. کمیسیون اروپا اکنون در حال بررسی تعویق احتمالی یک‌ساله مقررات متان برای واردات نفت و گاز است که قرار بود از اول ژانویه اجرایی شود. حدود ۱۲ کشور اروپایی و آمریکا خواستار تعویق این مقررات شده‌اند؛ زیرا نگران‌اند الزامات جدید در میانه کمبود عرضه، ورود محموله‌های انرژی به اروپا را دشوارتر کند.

مسئله زمستان ۲۰۲۷ بنابراین فقط میزان گاز موجود در مخازن نیست. اروپا باید هم‌زمان LNG روسیه را از سبد خود حذف کند، کسری محموله‌های خاورمیانه را جبران کند و برای LNG جایگزین در بازاری رقابت کند که عرضه آن از قبل تحت فشار قرار گرفته است.