به گزارش سرویس بین‌الملل «فراز انرژی»، وزارت انرژی و منابع آب تاجیکستان اعلام کرده نخستین محموله‌های نفت و فرآورده‌های نفتی ایران وارد این کشور شده است. ارسال محموله‌ها از اواخر ماه اوت و پس از مذاکرات دو کشور برای گسترش همکاری‌های نفت و گاز آغاز شده، اما جزئیات مربوط به حجم، قیمت و شرایط تجاری محموله‌های فعلی منتشر نشده است.

درخواست ۲ میلیون تن نفت خام از ایران

برنامه مطرح‌شده از سوی دوشنبه ابعادی بزرگ‌تر از محموله‌های اولیه دارد. تاجیکستان در ماه اوت خواستار واردات سالانه تا ۲.۵۵ میلیون تن نفت خام و فرآورده‌های نفتی از ایران شده بود.

این درخواست شامل ۲ میلیون تن نفت خام، ۳۰۰ هزار تن گازوئیل، ۱۵۰ هزار تن بنزین و ۱۰۰ هزار تن سوخت جت در سال است.

بنابراین حدود ۷۸ درصد حجم پیشنهادی به نفت خام اختصاص دارد و تحقق کامل برنامه، تاجیکستان را به یک مقصد قابل‌توجه برای صادرات نفت و سوخت ایران در آسیای مرکزی تبدیل خواهد کرد.

با این حال، رقم ۲.۵۵ میلیون تن یک درخواست و ظرفیت بالقوه وارداتی است و نباید به‌عنوان حجم فعلی صادرات ایران به تاجیکستان تلقی شود.

۵۱ هزار واگن برای انتقال نفت و سوخت ایران

اجرای کامل این برنامه با یک چالش جدی لجستیکی روبه‌رو است. برآورد مقام‌های تاجیکستان نشان می‌دهد جابه‌جایی ۲.۵۵ میلیون تن نفت و فرآورده در سال به حدود ۵۱ هزار واگن مخزن‌دار ریلی نیاز خواهد داشت.

دوشنبه برای مدیریت این حجم، راه‌اندازی قطارهای اختصاصی و ایجاد «کریدور سبز» در ایران را پیشنهاد کرده است. ایران و تاجیکستان نیز پیش‌تر درباره توسعه مسیرهای حمل‌ونقل و زیرساخت‌های مورد نیاز برای افزایش تجارت نفتی مذاکره کرده بودند.

نفت ایران خوراک پالایشگاه تاجیکستان می‌شود؟

بخشی از نفت خام وارداتی ایران می‌تواند به‌عنوان خوراک پالایشگاه TK-Oil در منطقه آزاد اقتصادی دنغره مورد استفاده قرار گیرد. ظرفیت این پالایشگاه حدود ۱.۲ میلیون تن در سال است، اما کمبود خوراک یکی از موانع فعالیت آن با ظرفیت کامل بوده است.

اگر واردات نفت خام ایران در مقیاس موردنظر تاجیکستان عملیاتی شود، تأمین خوراک این پالایشگاه می‌تواند یکی از کاربردهای اصلی محموله‌های ایرانی باشد.

کاهش وابستگی ۹۰ درصدی به روسیه

ورود ایران به بازار تاجیکستان در شرایطی رخ می‌دهد که روسیه همچنان تأمین‌کننده مسلط سوخت این کشور است. در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، تاجیکستان ۵۹۹.۵ هزار تن فرآورده نفتی وارد کرد که بیش از ۹۰ درصد آن از روسیه تأمین شد.

محدودیت صادرات فرآورده‌های روسیه و مشکلات عرضه این کشور، دوشنبه را به جست‌وجوی منابع جایگزین سوق داده است. ایران اکنون یکی از گزینه‌های این راهبرد تنوع‌بخشی است؛ هرچند هزینه حمل‌ونقل، مسیر ترانزیت، قیمت نهایی و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌های آمریکا تعیین خواهد کرد که صادرات فعلی تا چه اندازه قابلیت افزایش دارد.

آغاز تحویل محموله‌ها نشان می‌دهد مذاکرات نفتی تهران و دوشنبه از مرحله توافق و مذاکره عبور کرده و وارد مرحله عملیاتی شده است؛ اما برای ارزیابی وزن واقعی تاجیکستان در صادرات نفت ایران باید منتظر انتشار حجم و شرایط تجاری محموله‌های تحویلی ماند.