به گزارش «فراز انرژی»، صورت های مالی مجتمع گاز پارس جنوبی برای سال مالی منتهی به اسفند ۱۴۰۴، در کنار ثبت تولید نزدیک به ۱۹۸ میلیارد مترمکعب گاز متان، حاوی اطلاعات قابل توجهی درباره وضعیت فلرینگ، عملکرد مالی فعالیت های کارمزدی، پروژه های در جریان تکمیل و مطالبات شرکت است. مقایسه این اطلاعات با عملکرد سال قبل و اهداف اعلام شده مدیران صنعت گاز، ضرورت بررسی دقیق تر برخی شاخص های عملیاتی و مالی مجتمع را نشان می دهد.

یکی از مهم ترین موضوعات این گزارش، افزایش متوسط گاز ارسالی به مشعل است؛ آن هم در سالی که کاهش فلرینگ از اهداف اعلام شده صنعت گاز بود. در کنار آن، ثبت زیان ناخالص در سه فعالیت تولیدی، افت درصد پیشرفت پروژه ایمنی و بهداشت و افزایش قابل توجه مانده مطالبات از شرکت ملی گاز ایران، ابعاد دیگری از کارنامه سالانه مجتمع را تشکیل می دهد.

فلرینگ ۲.۳۶ میلیارد مترمکعبی با ارزش نظری ۸۴.۴ همت

بر اساس اطلاعات مندرج در صورت های مالی، مجموع گاز ارسالی به مشعل در مجتمع گاز پارس جنوبی طی سال ۱۴۰۴ به ۲ میلیارد و ۳۵۹ میلیون مترمکعب رسیده است؛ حجمی معادل میانگین روزانه حدود ۶.۴۵ میلیون مترمکعب. این در حالی است که متوسط روزانه فلرینگ مجتمع در سال ۱۴۰۳ حدود ۵.۲ میلیون مترمکعب اعلام شده بود. مقایسه این دو رقم از افزایش تقریبی ۲۴ درصدی متوسط روزانه فلرینگ حکایت دارد.

از مجموع فلرینگ سال ۱۴۰۴، حدود یک میلیارد و ۴۸۲ میلیون مترمکعب به عنوان حجم مازاد بر مقدار معمول در اطلاعات مالی مجتمع گزارش شده است؛ رقمی معادل بیش از ۴ میلیون مترمکعب در روز. این مقدار، مازاد بر سطح معمول تعریف شده در گزارش است و نباید با میزان افزایش فلرینگ نسبت به سال قبل یکسان تلقی شود.

ابعاد اقتصادی این حجم گازسوزی نیز قابل توجه است. بانک جهانی در گزارش جهانی فلرینگ سال ۲۰۲۶، حجم گاز ارسالی به مشعل در جهان طی سال ۲۰۲۵ را حدود ۱۶۷ میلیارد مترمکعب و ارزش برآوردی آن را ۵۴ میلیارد دلار اعلام کرده است. نسبت این دو رقم، ارزش متوسط ضمنی حدود ۳۲.۳ سنت برای هر مترمکعب را نشان می دهد.

محاسبات «فراز انرژی» با اعمال این شاخص جهانی بر حجم فلرینگ مجتمع گاز پارس جنوبی، ارزش ناخالص نظری حدود ۷۶۳ میلیون دلار را نشان می دهد. همچنین با استفاده از میانگین تقریبی ۱۱۰ هزار و ۶۹۹ تومانی دلار بازار آزاد در سال ۱۴۰۴، که از نقاط میانی بازه حداقل و حداکثر قیمت ماهانه منتشر شده در وب سایت نرخ نیوز محاسبه شده است، معادل این رقم به حدود ۸۴.۴ همت یا ۸۴۴ هزار میلیارد ریال می رسد.

این برآورد به معنای زیان مالی قطعی ۸۴.۴ همتی مجتمع نیست. شاخص بانک جهانی یک مبنای مقایسه ای بین المللی است و ارزش واقعی گازهای ارسالی به مشعل در یک مجتمع پالایشی، به ترکیب گاز، قابلیت بازیافت، هزینه جمع آوری و فرآورش و امکان استفاده اقتصادی از آن وابسته است. همچنین نرخ دلار مورد استفاده، میانگین تقریبی محاسبه شده از دامنه نوسانات ماهانه است و نباید به عنوان میانگین رسمی یا میانگین واقعی معاملات روزانه معرفی شود. با این وجود، محاسبه یادشده مقیاس اقتصادی منابع انرژی ارسالی به مشعل را نشان می دهد.

نکته دیگر، فاصله عملکرد سالانه با هدف اعلام شده کاهش فلرینگ است. در فروردین ۱۴۰۴، هدف کاهش حجم گاز ارسالی به مشعل مجتمع به روزانه ۲.۹ میلیون مترمکعب تا پایان سال مطرح شده بود؛ در حالی که متوسط ثبت شده برای کل سال به ۶.۴۵ میلیون مترمکعب رسیده است. البته از آنجا که هدف مذکور برای پایان سال تعیین شده بود، مقایسه آن با میانگین سالانه به تنهایی برای اثبات عدم تحقق هدف کافی نیست و بررسی آمار ماهانه، به ویژه عملکرد اسفند، ضرورت دارد.

پیشرفت ۹۵ درصدی پروژه های زیست محیطی؛ نتیجه عملیاتی کجاست؟

در جدول دارایی های در جریان تکمیل مجتمع، درصد پیشرفت پروژه های زیست محیطی از ۵۸ درصد در پایان سال ۱۴۰۳ به ۹۵ درصد در پایان سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است. همچنین پیشرفت پروژه مدیریت انرژی و کربن از ۱۱ درصد به ۸۱ درصد رسیده که از افزایش قابل توجه پیشرفت گزارش شده این دو مجموعه پروژه حکایت دارد.

با این حال، افزایش متوسط فلرینگ در سال ۱۴۰۴، ضرورت بررسی آثار عملیاتی این سرمایه گذاری ها را برجسته می کند. پیشرفت فیزیکی پروژه ها لزوما به معنای بهره برداری کامل یا تحقق فوری اهداف کاهش آلایندگی نیست و شرایط عملیاتی، توقف ها، تعمیرات و آسیب های وارد شده به تاسیسات نیز می توانند بر میزان فلرینگ تاثیر بگذارند. با این وجود، پرسش اصلی این است که پروژه های زیست محیطی با پیشرفت اعلام شده ۹۵ درصدی، چه زمانی به بهره برداری موثر می رسند و چه میزان از گاز ارسالی به مشعل را کاهش خواهند داد؟

پاسخ به این پرسش مستلزم انتشار اطلاعاتی درباره ظرفیت طراحی پروژه ها، تاریخ راه اندازی، میزان گاز بازیافتی و آثار واقعی آنها بر کاهش فلرینگ است. بدون چنین اطلاعاتی، صرف اعلام درصد پیشرفت نمی تواند مبنای ارزیابی میزان موفقیت پروژه های زیست محیطی باشد.

در همین بخش، وضعیت پروژه ایمنی و بهداشت نیز قابل تامل است. درصد پیشرفت این پروژه از ۹۰ درصد در پایان سال ۱۴۰۳ به ۸۶ درصد در پایان سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است؛ افتی چهار واحد درصدی که نیازمند توضیح مدیریت مجتمع است. البته کاهش درصد پیشرفت لزوما به معنای عقبگرد فیزیکی پروژه نیست و ممکن است ناشی از تغییر دامنه عملیات، اصلاح برآوردها یا تغییر مبنای محاسبه باشد. با این حال، در مجموعه ای با حساسیت عملیاتی مجتمع گاز پارس جنوبی، روشن شدن علت این تغییر اهمیت ویژه ای دارد.

زیان ناخالص ۱۵.۴ همتی سه فعالیت کارمزدی

بخش دیگری از صورت های مالی مجتمع به درآمد عملیاتی و بهای تمام شده فعالیت های مختلف اختصاص دارد. بررسی اطلاعات مربوط به سه فعالیت کارمزدی میعانات گازی، گوگرد و گاز تحویلی به پالایشگاه فجر جم، از ثبت مجموع زیان ناخالص حدود ۱۵.۴ همت در این فعالیت ها حکایت دارد.

این رقم، زیان ناخالص سه فعالیت مشخص است و نباید با زیان خالص کل مجتمع اشتباه گرفته شود. سایر فعالیت های شرکت دارای درآمد و سود ناخالص بوده اند و برای ارزیابی سودآوری نهایی باید مجموع اقلام صورت سود و زیان بررسی شود. با این حال، اختلاف میان درآمد و بهای تمام شده این سه فعالیت، پرسش هایی درباره نحوه تعیین کارمزدها، مبنای تخصیص هزینه ها و تناسب درآمد دریافتی با هزینه واقعی ارائه خدمات ایجاد می کند.

مسئله اصلی آن است که آیا زیان ناخالص ثبت شده نتیجه سازوکار قیمت گذاری و تسویه حساب درون مجموعه صنعت گاز است یا بخشی از آن به ساختار هزینه و بهره وری عملیاتی مربوط می شود. شفاف سازی درباره قراردادهای کارمزدی و روش محاسبه بهای تمام شده می تواند زمینه ارزیابی دقیق تری از این بخش عملکرد مجتمع فراهم کند.

جهش مطالبات مجتمع از شرکت ملی گاز ایران

بررسی یادداشت دریافتنی های تجاری و سایر دریافتنی ها در صورت های مالی نشان می دهد مانده مطالبات تجاری مجتمع از شرکت ملی گاز ایران از حدود ۱.۶۲ همت در پایان سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۱.۰۳ همت در پایان سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است. مجموع دریافتنی های تجاری و سایر دریافتنی های مجتمع نیز در همین دوره از حدود ۷.۱۶ همت به حدود ۲۷.۵۴ همت رسیده است.

با این حال، توضیحات صورت های مالی نشان می دهد بخشی از مانده حساب شرکت های پتروشیمی در چارچوب سازوکارهای حسابداری و تسویه، به حساب شرکت ملی گاز ایران منتقل شده است. بنابراین رشد مطالبات لزوما به معنای ایجاد تمام این مبالغ از محل فروش جدید یا تاخیر در وصول نیست و باید میان مطالبات ناشی از عملیات جاری، انتقال مانده حساب ها و سایر تعدیلات تفکیک قائل شد.

پرسش مهم این است که چه میزان از مانده مطالبات پایان سال به عملیات جاری مربوط بوده، چه بخشی حاصل انتقال حساب شرکت های پتروشیمی است و چه مقدار تا زمان انتشار صورت های مالی تسویه شده است. انتشار گردش حساب ها، سررسید مطالبات و سازوکار تسویه با شرکت ملی گاز ایران می تواند تصویر روشن تری از وضعیت نقدینگی و روابط مالی مجتمع ارائه کند.

اعتبار پژوهشی ۵۰۰ میلیون تومانی در مقیاس پارس جنوبی

در اطلاعات مربوط به پژوهش نیز اعتبار ۵۰۰ میلیون تومانی و هزینه کرد حدود ۴۶۳ میلیون تومانی قابل توجه است. مقایسه این رقم با مقیاس تولید و پیچیدگی فنی فعالیت های مجتمع، پرسش هایی درباره جایگاه پژوهش و فناوری در برنامه های بهبود عملکرد ایجاد می کند؛ هرچند برای ارزیابی کل هزینه های تحقیق و توسعه باید مشخص شود آیا قراردادهای فناورانه، طرح های بهبود فرآیند و سایر فعالیت های پژوهشی در ردیف های مالی دیگری نیز ثبت شده اند یا خیر.

در مجموعه ای که مدیریت فلرینگ، کاهش مصرف انرژی، افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات و بهبود راندمان فرآیندها از مسائل اساسی آن به شمار می رود، میزان اثربخشی فعالیت های پژوهشی اهمیت بیشتری از صرف رقم یک ردیف بودجه دارد. انتشار فهرست پروژه های پژوهشی و نتایج عملیاتی و اقتصادی آنها می تواند مبنای مناسبی برای بررسی این موضوع فراهم کند.

حفظ سطح بالای تولید با وجود محدودیت تامین خوراک

در کنار شاخص های قابل نقد، صورت های مالی مجتمع گاز پارس جنوبی از حفظ سطح بالای تولید گاز در سال ۱۴۰۴ حکایت دارد. تولید حدود ۱۹۷.۸ میلیارد مترمکعب گاز متان، معادل میانگین روزانه نزدیک به ۵۴۲ میلیون مترمکعب، در شرایطی محقق شده که میزان خوراک تامین شده کمتر از ظرفیت دریافت مجتمع بوده است. همچنین تولید ثبت شده معادل حدود ۹۷.۶ درصد ظرفیت اسمی سالانه و بیش از ظرفیت عملیاتی متعارف اعلام شده در صورت های مالی است؛ موضوعی که نشان می دهد مجتمع با وجود محدودیت های تامین خوراک، بخش عمده ظرفیت تولید خود را حفظ کرده است.