به گزارش سرویس بین‌الملل «فراز انرژی» از Reuters، این سازوکار به ایران اجازه داده است درآمد حاصل از صادرات نفت خود به چین را برای خرید دارو، خودرو، تجهیزات ارتباطی و اجرای پروژه‌های زیرساختی مصرف کند؛ بدون آنکه خریداران ایرانی مستقیماً وجهی به شرکت‌های چینی پرداخت کنند.

تبدیل پول نفت ایران به اعتبار خرید کالا

بر اساس روایت پنج منبع آگاه، خریدار نفت ایران که از طرف شرکت دولتی چینی Zhuhai Zhenrong فعالیت می‌کرد، دست‌کم تا سال جاری ماهانه صدها میلیون دلار نزد نهادی مستقر در چین با نام ChuXin سپرده‌گذاری کرده است.

این پرداخت‌ها مربوط به نفت خریداری‌شده از شرکتی ثبت‌شده در هنگ‌کنگ و مرتبط با شرکت ملی نفت ایران بوده است. پس از آن، منابع مالی از طریق ChuXin در اختیار صادرکنندگان چینی و شرکت‌های فعال در پروژه‌های زیرساختی ایران قرار می‌گرفت.

Reuters گزارش داده است حدود ۷۰ درصد درآمد نفتی مدیریت‌شده از طریق این سازوکار به پروژه‌های زیرساختی ایران اختصاص یافته و بخش باقی‌مانده وارد حساب‌های یک شرکت با هدف ویژه یا SPV شده است. این منابع برای پرداخت مطالبات شرکت‌هایی استفاده می‌شد که کالا در اختیار ایران قرار می‌دادند.

سازوکاری که روی کاغذ فعالیت می‌کند

منابع Reuters مدعی شده‌اند منابع مالی موجود در SPV از سوی دو نهاد مدیریت می‌شود؛ یکی شرکتی که به نمایندگی از وزارت بازرگانی چین فعالیت می‌کند و دیگری نهادی مرتبط با بانک مرکزی ایران.

پس از صدور مجوز دسترسی واردکنندگان ایرانی به منابع از سوی بانک مرکزی، طرف چینی پرداخت وجه به تأمین‌کنندگان را انجام می‌دهد. با این حال، Reuters اعلام کرده هیچ سابقه‌ای از یک مؤسسه مالی به نام ChuXin در سامانه ثبت شرکت‌های چین پیدا نکرده و یکی از منابع احتمال داده است این نهاد عملاً تنها در اسناد و جداول مالی وجود داشته باشد.

این ساختار از دست‌کم سال ۲۰۲۱ فعال بوده و در نخستین مراحل، برای تأمین دارو و واکسن کرونا مورد استفاده قرار گرفته است. به گفته منابع آگاه، با تشدید فشارهای آمریکا، نقش این شبکه در حفظ تجارت ایران و چین افزایش یافته است.

ادعای خرید تجهیزات پدافندی با درآمد نفت

منابع مورد استناد Reuters مدعی شده‌اند این سازوکار طی یک سال گذشته دست‌کم یک‌بار در ارتباط با قراردادهای چند میلیون دلاری تأمین تجهیزات پدافند هوایی برای ایران نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

با این حال، جزئیاتی درباره شرکت‌های تولیدکننده یا نحوه انجام این معامله ارائه نشده و Reuters نیز تأکید کرده که نتوانسته وقوع این معاملات را مستقلاً تأیید کند. همچنین شواهدی وجود ندارد که نشان دهد تولیدکنندگان چینی مستقیماً با ایران معامله کرده یا از مقصد نهایی محصولات خود اطلاع داشته‌اند.

وزارت خارجه چین در پاسخ به پرسش‌های Reuters اعلام کرده از چنین سازوکاری اطلاع ندارد و بار دیگر مخالفت پکن با تحریم‌های یک‌جانبه فاقد مجوز شورای امنیت سازمان ملل را مورد تأکید قرار داده است. نمایندگی‌های ایران در نیویورک و ژنو نیز به درخواست این خبرگزاری برای اظهارنظر پاسخ نداده‌اند.

سهم ۸۰ درصدی چین از صادرات نفت ایران

بر اساس داده‌های Kpler، چین در سال ۲۰۲۵ مقصد بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران بوده و به‌طور متوسط روزانه حدود ۱.۴ میلیون بشکه نفت خام ایران را دریافت کرده است.

Reuters نوشته این سازوکار برای چین نیز دو مزیت داشته است؛ دسترسی مستمر به نفت تخفیف‌دار ایران و محافظت از بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ چینی در برابر تحریم‌های ثانویه آمریکا.

از نگاه «فراز انرژی»، اهمیت این ساختار تنها به دور زدن محدودیت‌های بانکی مربوط نیست؛ بلکه ایران توانسته است درآمد نفتی غیرقابل انتقال خود را به منابع قابل مصرف برای واردات و زیرساخت تبدیل کند. در مقابل، پیچیدگی و غیرشفاف بودن زنجیره تسویه، آسیب‌پذیری آن را در برابر شناسایی نهادهای واسطه و تشدید تحریم‌ها افزایش می‌دهد.

Reuters نتوانسته اثر محاصره دریایی آمریکا بر ادامه فعالیت این شبکه را مشخص کند. به گزارش این خبرگزاری، از زمان برقراری دوباره محاصره در ۱۴ ژوئیه تاکنون هیچ محموله نفت خام ایران با موفقیت از تنگه هرمز به مقصد چین عبور نکرده است.