جهش صادرات نفت خلیج فارس در تیرماه در سایه بحران تنگه هرمز

با این حال، این رونق کوتاه‌ مدت به نظر می‌رسد؛ چرا که توافق موقت آمریکا و ایران برای بازگشایی تنگه هرمز در اوایل جولای فروپاشید و اکنون درگیری‌ ها دوباره در حال تشدید است. تعداد نفتکش‌ های عبوری از تنگه هرمز در روز پنجشنبه به تنها سه فروند کاهش یافت که کمترین رقم از ماه مه بوده است.

جهش صادرات نفت در نیمه اول جولای؛ ارقام و واقعیت‌ ها

داده‌ های دو شرکت پیشرو در رهگیری جریان‌ های نفتی تصویری مثبت اما ناپایدار از بازار ارائه می‌دهند. کپلر صادرات پنج کشور بزرگ خلیج فارس را در نیمه اول جولای روزانه ۱۲ میلیون بشکه برآورد کرده، در حالی که ورتکسا این رقم را حتی بالاتر، معادل ۱۳.۰۶ میلیون بشکه در روز تخمین زده است.

در میان صادرکنندگان، عربستان سعودی، ایران و عراق بیشترین رشد را نسبت به ژوئن داشتند. ورتکسا تاکید می‌کند که عراق بزرگترین رشد ماه به ماه را ثبت کرده است. در مقابل، صادرات امارات پس از رکورد تاریخی ژوئن، اندکی کاهش یافته است.

با وجود این رشد چشمگیر، صادرات همچنان حدود ۳۲ درصد زیر سقف پیش از جنگ در فوریه، یعنی ۱۷.۶ میلیون بشکه در روز، باقی مانده است. این فاصله عمیق نشان می‌دهد بازیابی کامل ظرفیت صادراتی خلیج فارس هنوز راه درازی در پیش دارد.

آمار و ارقام کلیدی بازار انرژی در تیرماه ۱۴۰۵

کاهش نگرانی‌ های عرضه پس از توافق موقت ژوئن باعث شد قیمت نفت افت کند، اما با فروپاشی این توافق در اوایل جولای و تشدید مجدد درگیری‌ ها، بازار دوباره در انتظار تکانه‌ های صعودی قرار گرفته است.

حتی با این رشد، صادرات ترکیبی پنج کشور هنوز ۳۲ درصد پایین تر از اوج ۱۷.۶ میلیون بشکه ای فوریه است؛ عددی که بازگشت کامل به وضعیت پیش از جنگ را هنوز دور از دسترس نشان می دهد.

تنگه هرمز از سرگیری درگیری؛ کند شدن عبور نفتکش ها

توافق میانی ژوئن که راه را برای این بهبود صادرات گشوده بود، در اوایل جولای بر سر اختلاف درباره نحوه اداره تنگه هرمز از هم پاشید. از آن پس حملات دو طرف دوباره شدت گرفته و پیامد مستقیم آن در آمار کشتیرانی مشهود است.

داده های کشتیرانی نشان می دهد در روز پنجشنبه ۱۷ جولای تنها سه نفتکش کالایی از تنگه هرمز عبور کردند، کمترین عبور روزانه از اواخر ماه مه. یوهانس رائوبال، تحلیلگر کپلر، در این باره گفت که:

شاهد کند شدن فعالیت هستیم که به معنای کاهش تولید کشورها و در نتیجه کاهش حجم نفت حمل شده خواهد بود.

عربستان سعودی برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز، اکثر صادرات انرژی خود را از طریق بندر یانبو در دریای سرخ هدایت کرده است. در جولای، ۷۵ درصد از صادرات نفت خام و کاندنسیت این کشور از یانبو خارج شده است.

پیشینه بحران؛ از آغاز جنگ تا توافق شکسته

جنگ ایران که از اواخر فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، ضربه سنگینی به جریان‌ های صادراتی خلیج فارس وارد کرد. تنگه هرمز، که روزانه حدود ۲۰ درصد از کل تجارت نفت جهان از آن عبور می‌کند، به صحنه اصلی رویارویی تبدیل شد.

در اواسط ژوئن، آمریکا و ایران به توافقی موقت دست یافتند که بر اساس آن تنگه بازگشایی شد و مذاکرات برای رسیدن به توافق جامع‌ تر آغاز گردید. این خبر نفس تازه‌ ای به بازار داد و موجب شد کشورهای منطقه صادرات خود را به سرعت افزایش دهند.

اما این آرامش دوام نیاورد. اختلاف بر سر نحوه مدیریت آبراه و حاکمیت بر تنگه هرمز باعث شد توافق موقت در اوایل جولای از هم بپاشد. از آن زمان، حملات طرفین در سراسر خلیج مجددا تشدید شده است.

پیامدهای ژئوپلیتیک؛ دریای سرخ، ینبو و بازی بزرگ

عربستان سعودی با هوشمندی، مسیر صادرات خود را به سمت بندر ینبو در دریای سرخ هدایت کرده است. در نیمه اول جولای، ۷۵ درصد از صادرات عربستان از این بندر انجام شده که به کانال سوئز و بازارهای اروپا و آمریکا دسترسی دارد.

اما تهدید حوثیان این مسیر را هم آسیب‌پذیر می‌کند. اگر دریای سرخ نیز مانند تنگه هرمز دچار اختلال شود، عربستان سعودی با چالش جدی در صادرات مواجه خواهد شد و بازار جهانی نفت با شوکی بسیار سنگین‌تر از آنچه تاکنون تجربه کرده روبرو می‌شود.

عراق نیز با وجود رشد صادرات در جولای، از طریق خلیج فارس صادر می‌کند و بنابراین مستقیما در معرض خطر بسته شدن هرمز است.

تهدید حوثی ها برای بستن دریای سرخ؛ ریسک دوگانه برای صادرات نفت منطقه

تحولی که می تواند معادلات را به شکل بنیادی تغییر دهد، دستور ایران به حوثی های یمن برای آمادگی جهت اخلال در تردد کشتی ها در دریای سرخ است، در صورتی که آمریکا به زیرساخت های انرژی ایران حمله کند. این خبر را منابع آگاه در روز ۱۷ جولای به رویترز رساندند.

اگر این سناریو محقق شود، عربستان سعودی که ۷۵ درصد از صادرات نفتی خود را اکنون از دریای سرخ عبور می دهد، با یک بحران دوگانه روبرو می شود:

• بسته بودن تنگه هرمز از یک سو
• ناامن شدن مسیر جایگزین دریای سرخ از سوی دیگر.

تحلیل اختصاصی فراز انرژی و شکنندگی بهبود صادرات خلیج فارس در برابر فشار هرمز و دریای سرخ

جهش ۱۶ درصدی صادرات خلیج فارس در نیمه اول جولای یک پیام دارد: کشورهای منطقه به محض اینکه فرصتی پیدا کردند، با تمام توان سعی کردند درآمد از دست رفته را جبران کنند. این رفتار طبیعی است، اما نشان می‌دهد که حاشیه امنیت ذخایر و درآمدهای نفتی این کشورها در ماه‌های گذشته به شدت تحت فشار بوده است.

از منظر بازار جهانی، این جهش صادراتی یک هشدار دوگانه دارد. اول، نشان می‌دهد چقدر عرضه جهانی نفت به آرامش کانال هرمز وابسته است. دوم، فروپاشی توافق موقت ژوئن ثابت کرد که حل پایدار بحران ساختاری‌تر از آن است که در مذاکرات کوتاه‌مدت قابل دستیابی باشد.

تهدید همزمان دو گلوگاه حیاتی یعنی تنگه هرمز و باب المندب (دریای سرخ)، یک سناریوی کابوس‌وار برای بازار نفت است. در تابستان ۲۰۲۴، اختلال در دریای سرخ ناشی از حملات حوثیان هزینه حمل و نقل را به شدت بالا برد. ترکیب این دو بحران می‌تواند قیمت نفت خام برنت را به محدوده‌های بسیار بالاتری برساند.

برخی تحلیلگران بر این باورند که ایران از تهدید مسدود کردن دریای سرخ به عنوان اهرم فشار در مذاکرات احتمالی آینده استفاده می‌کند. اما اگر این تهدید عملی شود، پیامدهای آن نه تنها برای واردکنندگان نفت، بلکه برای خود کشورهای تولیدکننده نیز زیان‌بار خواهد بود.

جمع‌ بندی

رشد صادرات نفت خلیج فارس در نیمه اول جولای نشانه‌ای از انعطاف‌ پذیری تولیدکنندگان منطقه است، اما در برابر واقعیت ژئوپلیتیک کنونی، این دستاوردها شکننده به نظر می‌رسند. با تشدید مجدد حملات در اطراف تنگه هرمز و کاهش ترانزیت نفتکش‌ ها به کمترین حد در دو ماه اخیر، احتمال اینکه اعداد نیمه دوم جولای به خوبی نیمه اول باشد، کم است.

آنچه بازار باید در روزها و هفته‌های پیش رو زیر نظر داشته باشد، سه محور است: وضعیت مذاکرات غیرمستقیم آمریکا و ایران، احتمال حمله به زیرساخت‌های انرژی ایران که می‌تواند دریای سرخ را هم فعال کند، و واکنش عربستان سعودی در مدیریت ظرفیت صادراتی از بندر ینبو.

تا زمانی که چشم‌ انداز سیاسی روشن نشود، بازار نفت در فضای پرنوسان و پرریسک به کار خود ادامه خواهد داد.

منبع: رویترز، ۱۹ جولای ۲۰۲۶ | داده‌ ها: کپلر، ورتکسا