به گزارش خبرنگار فراز انرژی؛ بر اساس اظهارات رئیس ساتبا ظرفیت نیروگاه های تجدیدپذیر کشور طی بازه اخیر از حدود ۱۲۵۰ مگاوات به ۵۸۰۰ مگاوات رسیده است که رشدی نزدیک به چهار و نیم برابر را نشان می دهد. طرزطلب این افزایش را حاصل تلاش جمعی نهادهای مختلف دانست و تاکید کرد شاخص های حوزه انرژی تجدیدپذیر در یکی دو سال گذشته تغییرات محسوسی داشته است. هدف گذاری ساتبا رساندن این رقم به حدود سه برابر ظرفیت فعلی تا سال آینده است که در صورت تحقق می تواند سهم قابل توجهی در تامین برق کشور ایفا کند.

سهم تجدیدپذیرها در مدیریت پیک مصرف برق

یکی از نکات مهمی که در این مراسم مطرح شد نقش نیروگاه های خورشیدی و بادی در پوشش اوج مصرف برق کشور بود. معاون فنی ساتبا اعلام کرد در نقطه اوج مصرف برق که پنجم مرداد ماه رخ داد حدود ۳۵۰۰ مگاوات از پیک مصرف با استفاده از منابع تجدیدپذیر جبران شده است. این آمار نشان می دهد که ظرفیت های نصب شده اکنون نقشی عملیاتی و ملموس در شبکه برق کشور ایفا می کنند نه صرفا یک عدد آماری.

پرنده مطلق در تشریح راهبرد ساتبا به چهار محور اصلی طرح های بهینه سازی مصرف برق اشاره کرد که شامل تغییر سیستم روشنایی معابر تعویض کولرهای آبی و گازی پرمصرف و استفاده از ظرفیت تابلوی سبز بورس انرژی می شود.

طرح تعویض الکتروموتور کولرهای آبی فراجا

در حاشیه این مراسم طرح تعویض ۱۰ هزار دستگاه الکتروموتور کولر آبی در اماکن اداری و مسکونی فراجا به پایان رسید. این پروژه که با همکاری ساتبا فراجا و سرمایه گذاران بخش خصوصی اجرا شد حدود ۸ مگاوات صرفه جویی در مصرف برق به همراه داشته است.

طرزطلب فرآیند اجرای چنین طرح هایی را تشریح کرد و گفت پیشنهادهای سرمایه گذاران ابتدا دریافت و بررسی می شود و پس از طی مراحل کارشناسی و تایید نهادهایی از جمله سازمان برنامه و بودجه سازمان حفاظت محیط زیست سازمان ملی استاندارد و وزارت نفت پروژه ها وارد فاز اجرا می شوند.

ظرفیت بالای صرفه جویی از محل کولرهای آبی کشور

معاون فنی ساتبا با اشاره به وجود حدود ۲۰ میلیون دستگاه کولر آبی در کشور تاکید کرد جایگزینی موتورهای پرمصرف این کولرها با موتورهای کم مصرف نوع BLDC ظرفیت بالایی برای صرفه جویی برق دارد. بر اساس اعلام او با تعویض موتور ۴۵۰ هزار دستگاه کولر آبی امکان صرفه جویی ۶۲ مگاواتی تا پایان سال وجود دارد.

او همچنین از اجرای طرح های مشابه در ۱۵۰ هزار تجهیز بیمارستانی و خوابگاه های دانشگاهی خبر داد و گفت در صورت تعویض ۶۳۰ هزار تجهیز امکان صرفه جویی ۱۶ مگاواتی دیگر نیز فراهم می شود. مجموع ظرفیت صرفه جویی قابل دسترس از محل طرح های بهینه سازی کشور حدود ۱۸۰۰ مگاوات اعلام شده است که رقمی قابل توجه در ترازنامه انرژی کشور محسوب می شود.

مقایسه هزینه بهینه سازی مصرف با تولید برق خورشیدی

یکی از تحلیل های مهم ارائه شده در این مراسم مقایسه هزینه ای بین تولید برق خورشیدی و صرفه جویی از محل بهینه سازی مصرف بود. بر اساس این اظهارات تولید هر کیلووات ساعت برق خورشیدی حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ دلار هزینه در بر دارد در حالی که صرفه جویی همین میزان برق از طریق طرح های بهینه سازی تنها ۸۰ تا ۹۰ دلار هزینه خواهد داشت. این تفاوت هزینه ای معنادار نشان می دهد که سرمایه گذاری در بهینه سازی مصرف برق می تواند از نظر اقتصادی مقرون به صرفه تر از توسعه ظرفیت تولید جدید باشد و در عین حال در مصرف ارز کشور نیز صرفه جویی ایجاد کند.

بازار گواهی صرفه جویی انرژی

معاون فنی ساتبا از عرضه ۱۰۶ میلیون کیلووات ساعت گواهی صرفه جویی در بورس انرژی خبر داد و گفت صنایع خریدار اصلی این گواهی ها هستند تا بتوانند برق پایدار و بدون قطعی برای واحدهای تولیدی خود تامین کنند. بازار بهینه سازی انرژی که حدود دو سال پیش راه اندازی شده اکنون در مسیر توسعه قرار دارد و می تواند ابزاری برای هدایت سرمایه های بخش خصوصی به سمت طرح های کاهش مصرف باشد.

چالش واردات تجهیزات کم مصرف

در کنار دستاوردهای اعلام شده معاون فنی ساتبا به یکی از موانع اصلی اجرای طرح های بهینه سازی نیز اشاره کرد. بر اساس این اظهارات نیاز به واردات برخی تجهیزات کم مصرف در شرایط فعلی با محدودیت هایی همراه است که می تواند سرعت اجرای طرح ها را کاهش دهد. این نکته نشان می دهد که تحقق کامل ظرفیت ۱۸۰۰ مگاواتی صرفه جویی به رفع موانع تجاری و تامین تجهیزات وابسته است.

تحلیل اختصاصی فراز انرژی از چشم انداز توسعه تجدیدپذیرها و بهینه سازی مصرف در ترازنامه برق کشور

رشد ظرفیت تجدیدپذیر از ۱۲۵۰ به ۵۸۰۰ مگاوات در بازه ای نسبتا کوتاه یکی از سریع ترین روندهای توسعه در این حوزه در سال های اخیر محسوب می شود. اهمیت این رویداد برای صنعت برق کشور فراتر از یک رکورد آماری است زیرا مستقیما به موضوع ناترازی تولید و مصرف که چالش اصلی صنعت برق ایران در سال های اخیر بوده مرتبط می شود.

آنچه این خبر را از منظر تحلیلی قابل توجه می کند ترکیب همزمان دو راهبرد افزایش تولید از منابع تجدیدپذیر و مدیریت سمت تقاضا از طریق طرح های بهینه سازی مصرف است. اظهارات معاون فنی ساتبا مبنی بر اینکه بدون مدیریت مصرف افزایش ظرفیت تولید به تنهایی ناترازی را حل نمی کند نشان می دهد سیاست گذار انرژی کشور به این جمع بندی رسیده که راه حل بحران برق تنها از مسیر عرضه نمی گذرد.

بازیگران اصلی این روند نهادهای دولتی از جمله ساتبا فراجا و وزارت نیرو و همچنین سرمایه گذاران بخش خصوصی هستند که در قالب مشارکت عمومی خصوصی طرح های تعویض تجهیزات کم مصرف را اجرا می کنند. بر اساس روندهای موجود احتمال می رود این الگوی همکاری در ماه های آینده به بخش های دیگر دولتی و نظامی نیز تعمیم یابد به ویژه که در این مراسم به صراحت از تمایل به ادامه اجرای چنین طرح هایی در سایر بخش های فراجا سخن گفته شد.

از منظر تاثیر بر تراز عرضه و تقاضای برق کشور دو رقم اعلام شده در این گزارش اهمیت ویژه ای دارند. نخست سهم ۳۵۰۰ مگاواتی تجدیدپذیرها در پوشش پیک مصرف که نشان می دهد این منابع دیگر صرفا ظرفیت اسمی نیستند بلکه در لحظه اوج نیاز شبکه نقش آفرینی می کنند. دوم ظرفیت ۱۸۰۰ مگاواتی صرفه جویی قابل دسترس از محل بهینه سازی که در صورت تحقق کامل می تواند معادل بخش قابل توجهی از یک نیروگاه بزرگ مقیاس عمل کند بدون نیاز به سرمایه گذاری سنگین در ساخت نیروگاه جدید.

مقایسه هزینه ای میان تولید برق خورشیدی و صرفه جویی مصرف که در این گزارش مطرح شد نیز نکته ای است که می تواند در تصمیم گیری های آینده سیاست گذاران انرژی کشور اثرگذار باشد. با این حال ممکن است تحقق کامل این پتانسیل صرفه جویی به دلیل محدودیت های واردات تجهیزات کم مصرف که در همین گزارش نیز به آن اشاره شده با تاخیر مواجه شود. این موضوع می تواند یکی از نقاط تمرکز سیاست گذاری در ماه های آینده باشد چرا که رفع موانع تجاری در این حوزه می تواند به تسریع در تحقق اهداف بهینه سازی کمک کند.

از منظر مقایسه با روندهای مشابه در سایر کشورهای منطقه توسعه همزمان تولید تجدیدپذیر و مدیریت سمت تقاضا الگویی است که بسیاری از کشورهای در حال گذار انرژی دنبال می کنند. با این حال دستیابی به هدف سه برابر شدن ظرفیت تجدیدپذیر تا سال آینده هدفی بلندپروازانه است که تحقق آن به عواملی از جمله تامین مالی پروژه ها دسترسی به تجهیزات و تجهیز شبکه انتقال برای جذب تولید متغیر خورشیدی و بادی بستگی خواهد داشت. در نبود اطلاعات دقیق تر از برنامه سرمایه گذاری و منابع مالی مورد نیاز نمی توان با قطعیت درباره میزان تحقق این هدف اظهار نظر کرد.

جمع بندی

رشد ظرفیت تجدیدپذیر کشور از ۱۲۵۰ به ۵۸۰۰ مگاوات همراه با اجرای طرح های بهینه سازی مصرف برق نشان دهنده تغییر رویکرد در سیاست گذاری انرژی ایران به سمت ترکیب راهکارهای عرضه محور و تقاضامحور است. سهم ۳۵۰۰ مگاواتی تجدیدپذیرها در پوشش پیک مصرف تابستان امسال گواهی بر ورود این منابع به فاز عملیاتی و اثرگذار در شبکه برق کشور است.

در کنار دستاوردهای حوزه تولید ظرفیت ۱۸۰۰ مگاواتی صرفه جویی قابل دسترس از محل طرح های بهینه سازی و مزیت هزینه ای قابل توجه آن نسبت به توسعه تولید جدید نشان می دهد مدیریت مصرف می تواند نقشی کلیدی در کاهش ناترازی برق کشور ایفا کند. طرح تعویض ۱۰ هزار الکتروموتور کولر آبی فراجا نمونه عملی از این رویکرد بود که با مشارکت بخش دولتی و خصوصی به ثمر نشست.

با این حال تحقق هدف سه برابر شدن ظرفیت تجدیدپذیر تا سال آینده و رفع کامل موانع موجود در واردات تجهیزات کم مصرف همچنان با ابهام همراه است و باید در ماه های پیش رو روند اجرای این برنامه ها را دنبال کرد. در صورت تداوم این روند صنعت برق کشور می تواند گام های موثرتری در مسیر کاهش شکاف عرضه و تقاضا بردارد.