بر اساس این توافق که هفته گذشته اعلام شد، شرکت NABEP متعلق به بتانکورت با دفتر سرمایه استراتژیک پنتاگون و وزارت خارجه آمریکا وارد شراکتی چند ده ساله شده است. این قرارداد به آمریکا دسترسی به بخش قابل‌توجهی از ذخایر نفتی ونزوئلا را می‌دهد.

تحولات اخیر نشان می‌دهد که همکاری بتانکورت با مقامات آمریکایی در ماه‌های قبل از دستگیری نیکلاس مادورو، مسیر حقوقی و تجاری این میلیاردر را به شکل چشمگیری دگرگون کرده است؛ اما این روند با انتقادها و نگرانی‌های جدی از سوی دادستان‌ها و دیپلمات‌های سابق آمریکا همراه شده است.

قرارداد نفتی پنتاگون با NABEP؛ جزئیات یک توافق بی‌سابقه

دفتر سرمایه استراتژیک وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) مالک ۳۵ درصد از سهام شرکت North American Blue Energy Partners (NABEP) خواهد شد. این شرکت که متعلق به بتانکورت است، یکی از تولیدکنندگان فعال نفت خام در ونزوئلا به شمار می‌آید.

در کنار این سهام، وزارت خارجه آمریکا حق خرید ۲۰ درصد از نفت تولیدی NABEP را با قیمت تمام‌شده دریافت می‌کند و دسترسی ترجیحی به ۸۰ درصد باقی‌مانده تولید نیز از جمله مفاد این توافق است.

در مجموع، آمریکا از طریق این قرارداد برای چندین دهه به حدود یک پنجم ذخایر نفت خام ونزوئلا دسترسی خواهد داشت؛ رقمی که از نظر استراتژیک و اقتصادی اهمیت بالایی دارد.

نقش بتانکورت پیش از توافق؛ از اطلاعات تا میانجیگری

چهار منبع آگاه از سیاست آمریکا در قبال ونزوئلا به رویترز گفتند که بتانکورت در ماه‌های پیش از دستگیری نیکلاس مادورو در ژانویه، اطلاعات ارزشمندی در اختیار مقامات آمریکایی قرار داد. این اطلاعات به اجرای محاصره دریایی آمریکا علیه نفتکش‌های تحریم‌شده در ونزوئلا کمک کرد و به توقیف یا متوقف‌سازی بیش از ۱۲ کشتی منجر شد.

بتانکورت همچنین مذاکراتی را با دلسی رودریگز، که پس از سقوط مادورو به ریاست جمهوری موقت رسید، تسهیل کرد. بر اساس گزارش‌ها، او در برخی جلسات در کاخ ریاست جمهوری میرافلورس نیز حضور داشته است.

پس از برکناری مادورو، نقش میانجیگری بتانکورت ادامه یافت. هفت منبع آگاه گفتند که او در مذاکرات مربوط به توافق‌های نفتی و سایر مشارکت‌های تجاری نقش فعالی داشته است. داده‌های رصد کشتی‌ها نشان می‌دهد که تاکنون بیش از ۱۳۵ میلیون بشکه نفت خام و سوخت ونزوئلا از طریق این توافق به آمریکا، اروپا، هند و کشورهای حوزه کارائیب صادر شده؛ رقمی معادل نزدیک به نیمی از کل صادرات نفتی ونزوئلا تا پایان ماه اوت.

پرونده‌های حقوقی بتانکورت؛ از اختلاس میلیاردی PDVSA تا پول‌شویی در سه قاره

بتانکورت پیش از آن که به شریک نفتی واشنگتن تبدیل شود، در آمریکا، اسپانیا و سوئیس مورد تحقیق قرار داشت، اما هرگز علیه او کیفرخواستی صادر نشد.

در آمریکا، دادستان‌های فدرال در فلوریدا تحقیقاتی را آغاز کرده بودند که به طرحی ادعایی برای اختلاس بیش از یک میلیارد دلار از PDVSA و پول‌شویی این وجوه از طریق املاک در میامی و حساب‌های بانکی در مالت و سوئیس مربوط می‌شد. نام بتانکورت به عنوان همدست ناشناس و بدون کیفرخواست در این پرونده ثبت شده بود. از سال ۲۰۱۸ تاکنون، ۱۰ نفر دیگر در ارتباط با همین پرونده کیفرخواست دریافت کرده‌اند.

دو منبع آگاه گفتند که دادستان‌های آمریکایی پس از مدتی از سوی مقامات مافوق خود از ادامه تحقیقات درباره بتانکورت منع شدند و توضیحی هم برای این تصمیم ارائه نشد.

فشار آمریکا بر سوئیس؛ یک تصمیم غیرمعمول

تحولات مربوط به پرونده سوئیس جالب توجه‌تر است. مقامات آمریکایی، پس از متوقف شدن تحقیقات داخلی خود، دولت سوئیس را تحت فشار گذاشتند تا تحقیقات پول‌شویی مربوط به بتانکورت را کاهش دهد. در ماه مه، سوئیس درخواست استرداد بتانکورت از بریتانیا را پس گرفت.

دادستانی عمومی زوریخ در بیانیه‌ای اعلام کرد که این پس‌گیری صرفا به دلایل قانونی مربوط به حقوق استرداد در بریتانیا بوده و پرونده کیفری همچنان در جریان است. اما مارک پیث، استاد برجسته حقوق سوئیس و متخصص مبارزه با فساد، این تصمیم را «غیرمعمول» توصیف کرد و گفت که معمولا در چنین مرحله‌ای از پرونده، درخواست استرداد پس گرفته نمی‌شود.

در اسپانیا نیز سال گذشته تحقیقاتی جدید درباره بتانکورت آغاز شد که بنا بر گزارش روزنامه ال پاییس، به اختلاس ادعایی ۴ میلیارد دلار از PDVSA مربوط می‌شود. وضعیت فعلی این تحقیقات تایید نشده است.

بتانکورت و ثروت‌های دوران چاوز؛ Bolichicos و قراردادهای میلیاردی برق

بتانکورت از چهره‌های شناخته‌شده گروه موسوم به Bolichicos است؛ نسلی از کارآفرینان ونزوئلایی که در دوران حکومت هوگو چاوز ثروت‌های هنگفتی به دست آوردند. شرکت Derwick Associates متعلق به او در دهه ۲۰۱۰، در جریان بحران برق ونزوئلا، حدود ۲ میلیارد دلار قرارداد دولتی برای ساخت نیروگاه دریافت کرد؛ قراردادهایی که برخی بدون مناقصه رقابتی واگذار شدند.

داده‌های دولتی بعدها نشان داد که بسیاری از این نیروگاه‌ها با ظرفیت پایین‌تر از حد اسمی فعالیت می‌کردند، در حالی که کشور همچنان با خاموشی‌های گسترده دست به گریبان بود. بتانکورت و Derwick Associates همواره هرگونه تخلف را رد کرده و مشکلات برق را به مدیریت نادرست مقامات دولتی نسبت داده‌اند.

بتانکورت در سال ۲۰۱۲ با PDVSA برای مدیریت میدان‌های نفتی بالغ در غرب ونزوئلا وارد شراکت شد. همین میدان‌ها بعدا هسته اصلی NABEP را تشکیل دادند؛ شرکتی که بتانکورت در آوریل ۲۰۲۴ به همراه میلیاردر فلوریدایی هری سارجنت تاسیس کرد. سارجنت ماه گذشته سهام خود را فروخت.

تحلیل و بررسی

چرا این توافق اهمیت استراتژیک دارد؟

این قرارداد از چند جهت کم‌نظیر است. نخست آن که دفتر سرمایه استراتژیک پنتاگون به صورت مستقیم سهامدار یک شرکت نفتی خصوصی می‌شود؛ الگویی که در سیاست انرژی آمریکا سابقه‌ای نادر دارد. دوم آن که این توافق، ونزوئلا را پس از سال‌ها انزوا و تحریم، به یک شریک مهم در عرضه انرژی برای آمریکا تبدیل می‌کند.

از منظر ژئوپلیتیک انرژی، دسترسی آمریکا به یک پنجم ذخایر نفت ونزوئلا برای چند دهه، وابستگی واشنگتن به تامین‌کنندگان خاورمیانه‌ای را کاهش می‌دهد و در بازی قدرت جهانی نفت، دست آمریکا را قوی‌تر می‌کند.

چه کسانی بیشترین تاثیر را می‌گیرند؟

ونزوئلا از نظر اقتصادی، بهره‌مند اصلی این توافق در کوتاه‌مدت است. احیای صنعت نفت این کشور که سال‌هاست با تحریم، سوء مدیریت و فرار سرمایه دست به گریبان است، وابسته به سرمایه‌گذاری خارجی است. بتانکورت و NABEP نیز از این توافق بهره قابل‌توجهی می‌برند.

در مقابل، دادستان‌ها و مقامات سابق آمریکایی که سال‌ها روی پرونده‌های فساد مرتبط با PDVSA کار کرده‌اند، در وضعیت ناخوشایندی قرار می‌گیرند. یکی از دادستان‌های سابق به رویترز گفت: «دادستان‌های فدرال در حال خاراندن سر خود هستند.» این جمله نشان‌دهنده شکاف جدی میان منافع سیاسی کوتاه‌مدت و اصول دادرسی و مبارزه با فساد است.

آیا این روند ادامه دارد؟

احتمال می‌رود که توافق‌های مشابه در چارچوب دیپلماسی انرژی دولت ترامپ ادامه یابند. الگوی استفاده از واسطه‌های محلی با سابقه تجاری بومی، در مناطق پیچیده مانند ونزوئلا، می‌تواند به رویه‌ای تکرارشدنی تبدیل شود. با این حال، ادامه تحقیقات سوئیس و اسپانیا می‌تواند در آینده منشا تنش دیپلماتیک با این کشورها شود.

سناریوهای احتمالی

در خوش‌بینانه‌ترین سناریو، این توافق می‌تواند آغاز احیای اقتصاد ونزوئلا، کاهش مهاجرت و تثبیت سیاسی این کشور باشد. در بدبینانه‌ترین سناریو، این الگو پیامی نامطلوب به بازیگران فاسد در سایر کشورها می‌دهد که همکاری با اهداف سیاسی آمریکا می‌تواند پوشش قانونی موثری در برابر تحقیقات بین‌المللی باشد.

جمع‌بندی

ماجرای الخاندرو بتانکورت فراتر از یک قرارداد نفتی است؛ این رویداد آینه‌ای است که تضاد میان دیپلماسی عمل‌گرا و اصول مبارزه با فساد را به وضوح نشان می‌دهد. واشنگتن برای دستیابی به اهداف استراتژیک در ونزوئلا، از فردی بهره برد که پرونده‌های حقوقی او در چند کشور همزمان باز بود.

پنتاگون و وزارت خارجه آمریکا با این توافق، یک شریک اجرایی باتجربه را انتخاب کرده‌اند که بهتر از هر کس دیگری ساختار نفتی ونزوئلا را می‌شناسد. اما این انتخاب هزینه‌ای دارد: اعتبار دستگاه قضایی آمریکا در پرونده‌های فساد بین‌المللی.

ممکن است این توافق در کوتاه‌مدت برای هر دو طرف سودآور باشد، اما پرسش‌های اساسی درباره شفافیت، استقلال قضایی و انگیزه‌های واقعی پشت تصمیمات اتخاذشده همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند. تحقیقات در جریان سوئیس و اسپانیا نشان می‌دهند که این پرونده هنوز به پایان نرسیده است.