به گزارش اختصاصی «فراز انرژی»، در متن درخواست تحقیق‌وتفحص از شرکت ملی نفت که با استناد به اصل ۷۶ قانون اساسی و مواد ۲۱۲ و ۲۱۳ آیین‌نامه داخلی مجلس تهیه شده، شش محور برای بررسی عملکرد شبکه فروش نفت، قراردادهای تراستی و نحوه انتخاب واسطه‌ها تعیین شده است.

در مقدمه این درخواست ادعا شده آنچه در شبکه فروش نفت و تراستی‌ها رخ داده، تنها یک خطای تجاری یا ضعف مدیریتی نیست و باید احتمال وجود «نفوذ سازمان‌یافته» در فرایندهای مالی و بازرگانی فروش نفت نیز بررسی شود. این ادعا هنوز در مرجع قضایی اثبات نشده و تحقیق‌وتفحص مجلس قرار است ابعاد آن را روشن کند.

۸۶.۴ میلیون بشکه نفت در پرونده OPS–VIO

مهم‌ترین بخش سند به واگذاری و بارگیری ۸۶.۴ میلیون بشکه نفت به ارزش ۵.۹۵ میلیارد دلار ذیل قرارداد لجستیکی OPS مربوط است. براساس متن درخواست، مجموعه طرف قرارداد، هم‌زمان خریدار نهایی نفت از طریق شرکت VIO و اجاره‌دهنده کشتی بوده و محموله‌ها بدون دریافت تضمین معتبر در مبدأ بارگیری تحویل شده‌اند.

در این سند آمده است که از مجموع ۸۶.۴ میلیون بشکه نفت، فقط ۳۰ میلیون بشکه به خریدار منتقل شده و بیش از ۵۶ میلیون بشکه در وضعیتی نامشخص باقی مانده است. میزان وجوه معوق این پرونده حداقل ۱.۹۵ میلیارد دلار اعلام شده و برآورد دیگری رقم آن را حدود ۲.۶ میلیارد دلار عنوان کرده است.

درخواست‌کنندگان خواستار بررسی مفاد قرارداد لجستیکی OPS نیز شده‌اند؛ قراردادی که به ادعای آنان، نرخ دموراژ کشتی در آن تا روزانه ۹۰ هزار دلار، معادل سه برابر نرخ متعارف بازار، تعیین شده است. پذیرش برخی اسناد از طریق پیام‌رسان‌های غیررسمی و خسارت چند ده میلیون دلاری ناشی از این فرایند، از دیگر موارد ذکرشده در سند است.

فروش نفتکش‌های نیکو و اجاره دوباره از خریدار

سومین محور تحقیق‌وتفحص، به فروش و اجاره مجدد نفتکش‌های شرکت نیکو اختصاص دارد. نمایندگان خواستار بررسی مبنای فروش نفتکش‌ها در شرایط حساس کشور، نحوه ارزش‌گذاری، قیمت‌گذاری و علت تسویه‌نشدن وجوه دو فروند کشتی متعلق به شرکت نیکو شده‌اند.

در متن درخواست ادعا شده این دو نفتکش به ذی‌نفع یکی از پرونده‌های واسطه‌گری فروخته و بلافاصله پس از فروش، همان کشتی‌ها از فرد بدهکار دوباره اجاره شده‌اند. هزینه اجاره دلاری و نحوه بازپرداخت آن نیز در فهرست موضوعات قابل بررسی قرار گرفته است.

قرارداد ۱۸ میلیون بشکه‌ای «رز پالایش غرب»

بخش دیگری از سند به ۱۱ فقره قرارداد شرکت «رز پالایش غرب» برای خرید ۱۸ میلیون بشکه نفت بدون پرداخت وجه نقد یا ارائه وثایق معتبر مربوط می‌شود.

براساس متن تحقیق‌وتفحص، باید علت تخلیه و تصاحب ۲.۹ میلیون بشکه نفت به ارزش بیش از ۱۷۶ میلیون دلار بدون صدور مجوز و دستور رسمی تخلیه بررسی شود. بازنگشتن وجوه این محموله به خزانه نیز از محورهای مطرح‌شده است.

تحقیق درباره انتصابات و حذف فیلترهای نظارتی

تضعیف ساختار نظارتی، حذف فیلترهای کنترل ریسک، کنار گذاشتن کارگروه‌های نظارتی از جمله کارگروه هفت‌نفره مقابله با تحریم و جایگزینی تصمیم‌گیری فردی با سازوکارهای جمعی، نخستین محور این تحقیق‌وتفحص است.

در سند، بررسی انتصاب افراد فاقد سابقه مرتبط در بخش بین‌الملل شرکت ملی نفت و شرکت نیکو و نقش احتمالی شبکه‌های نفوذ در تحمیل تراستی‌ها و واسطه‌های فاقد صلاحیت نیز درخواست شده است.

تحلیل «فراز انرژی»

ثبت تحقیق‌وتفحص به‌تنهایی به‌معنای اثبات تخلف در شرکت ملی نفت یا شرکت‌های نام‌برده‌شده نیست، اما ارقام مندرج در سند نشان می‌دهد مجلس با پرونده‌ای فراتر از چند مطالبه وصول‌نشده روبه‌روست. هم‌زمانی نقش خریدار، اجاره‌دهنده کشتی و واسطه در یک مجموعه، تحویل نفت بدون تضمین معتبر و اجاره مجدد نفتکش از خریدار بدهکار، سه نقطه‌ای است که می‌تواند ساختار کنترل ریسک در فروش نفت را با پرسش جدی روبه‌رو کند.

حسین صمصامی اعلام کرده این تحقیق‌وتفحص با هدف تعیین حجم تخلفات و بازپس‌گیری اموال عمومی، برخورد با آمران، مجریان و واسطه‌های پشت‌پرده و اصلاح فرایندهای فروش نفت برای جلوگیری از تکرار چنین پرونده‌هایی ثبت شده است.