به گزارش سرویس بین‌الملل «فراز انرژی» از OilPrice، ADNOC پیش از آغاز جنگ نیز هوش مصنوعی را به بخش مهمی از عملیات بالادستی خود تبدیل کرده بود، اما اختلال گسترده در شبکه صادرات نفت خلیج فارس کاربرد این فناوری را از بهینه‌سازی معمول تولید به مدیریت شرایط بحرانی گسترش داده است.

سقوط دوسومی صادرات نفت امارات

در آغاز جنگ، صادرات نفت امارات تقریباً دوسوم کاهش یافت و از حدود ۵.۱ میلیون بشکه در روز پیش از درگیری به تنها ۱.۹ میلیون بشکه در روز در ماه مارس رسید.

اما داده‌های Kpler نشان می‌دهد صادرات نفت خام امارات تا نیمه سپتامبر به ۳.۲۳۶ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است؛ در حالی که این رقم در اوت ۲.۸۸۶ میلیون و در ژوئیه ۲.۸۷۱ میلیون بشکه در روز بود.

ADNOC برای حفظ جریان صادرات، استفاده از خط لوله حبشان–فجیره را افزایش داده، عملیات نفتکش‌ها را گسترش داده و از انتقال کشتی‌به‌کشتی در دریای عمان برای جابه‌جایی نفت در خارج از تنگه هرمز استفاده کرده است.

در کنار این تغییرات لجستیکی، سامانه‌های هوش مصنوعی اطلاعات لحظه‌ای درباره حفاری، تولید، تجهیزات و شرایط تأسیسات را در اختیار اپراتور قرار می‌دهند.

هوش مصنوعی تصمیم می‌گیرد کدام چاه تولید کند

یکی از مهم‌ترین قابلیت‌هایی که در شرایط جنگ اهمیت پیدا کرده، امکان تغییر سریع آرایش تولید است.

دنیس جول، مدیرعامل AIQ، پیش‌تر توضیح داده بود این فناوری می‌تواند در شرایطی که یک خط لوله از دسترس خارج می‌شود، مشخص کند کدام چاه‌ها باید متوقف شوند، کدام چاه‌ها به تولید ادامه دهند و جریان نفت چگونه از مسیرهای دیگر هدایت شود.

به این ترتیب، کاربرد هوش مصنوعی از تحلیل داده فراتر رفته و به تصمیم‌گیری عملیاتی در شبکه تولید نزدیک شده است.

تا ژوئن امسال حدود ۲۰۰ کاربرد مختلف هوش مصنوعی در ADNOC توسعه یافته بود؛ از تعمیرات پیش‌بینانه و ایمنی گرفته تا مدل‌سازی زیرسطحی و خاموش‌کردن خودکار تجهیزات برای جلوگیری از حادثه.

۵ درصد تولید بیشتر از بیش از ۵۰۰ چاه

یکی از فناوری‌های کلیدی AIQ سامانه RoboWell است که با استفاده از داده‌های لحظه‌ای و مدل‌های هوش مصنوعی، عملکرد چاه‌های تولیدی را به‌صورت پیوسته تنظیم می‌کند.

این سامانه اکنون در بیش از ۵۰۰ چاه به‌کار گرفته شده و براساس داده‌های اعلام‌شده، توانسته تولید چاه‌ها را حدود ۵ درصد افزایش دهد.

در عین حال، تعداد مداخلات موردنیاز در چاه‌ها نیز تا ۵۰ درصد کاهش یافته است.

اهمیت چنین سیستمی در شرایط جنگی بیشتر می‌شود؛ زیرا با تغییر ظرفیت خطوط لوله یا تأسیسات فرآورشی، تولید چاه‌ها می‌تواند متناسب با شرایط جدید شبکه تنظیم شود، بدون آنکه برای هر تغییر به مداخله جداگانه مهندسان نیاز باشد.

پیش‌بینی خرابی قبل از توقف تولید

سامانه دیگری با نام Neuron ۵ فشار، دما، لرزش و سایر اطلاعات عملیاتی کمپرسورها، شیرها، ژنراتورها و تجهیزات را به‌طور مداوم بررسی می‌کند تا احتمال خرابی را پیش از وقوع تشخیص دهد.

نتایج اولیه این فناوری از کاهش ۵۰ درصدی توقف‌های برنامه‌ریزی‌نشده و افزایش ۲۰ درصدی فاصله میان تعمیرات برنامه‌ریزی‌شده حکایت داشت.

تا پایان سال ۲۰۲۴، Neuron ۵ روی حدود ۱۲۰۰ تجهیز حیاتی ADNOC فعال شده بود و قرار است استقرار کامل آن در مجموعه شرکت تا سال ۲۰۲۷ انجام شود.

نمونه‌ای از قابلیت این فناوری خارج از امارات نیز آزمایش شده است. در مصر، سیستم AIQ توانست احتمال خرابی یک پمپ درون‌چاهی برقی را ۴۵ روز قبل از وقوع شناسایی کند.

تفسیر لرزه‌ای ۱۰ برابر سریع‌تر

ADNOC علاوه بر مدیریت تجهیزات، استفاده از هوش مصنوعی در مخزن و عملیات زیرسطحی را نیز توسعه داده است.

در آزمایش ۹۰ روزه سامانه ENERGYai در دو میدان، یکی از عامل‌های هوش مصنوعی توانست تفسیر داده‌های لرزه‌ای را ۱۰ برابر سریع‌تر از روش‌های متعارف انجام دهد.

عامل دیگری نیز پیش‌بینی فشار چاه را ظرف تنها ۱۵ دقیقه ارائه کرد.

ADNOC در مارس ۲۰۲۵ قراردادی سه‌ساله به ارزش ۳۴۰ میلیون دلار با AIQ برای استقرار ENERGYai در عملیات بالادستی امضا کرده بود. این پروژه قرار است بیش از ۲۸ میدان تولیدی و هزاران چاه را پوشش دهد.

خود ADNOC نیز اعلام کرده است بیش از ۳۰ کاربرد هوش مصنوعی این شرکت تنها در سال ۲۰۲۳ حدود ۵۰۰ میلیون دلار ارزش افزوده از محل کاهش هزینه‌های سرمایه‌ای و عملیاتی، کاهش سرمایه در گردش و بهبود تولید ایجاد کرده‌اند.

جنگ؛ آزمون واقعی سرمایه‌گذاری ADNOC در AI

اهمیت تجربه اخیر ADNOC در این است که کارایی هوش مصنوعی صنعت نفت دیگر فقط با کاهش هزینه یا افزایش چنددرصدی تولید سنجیده نمی‌شود.

وقتی مسیرهای صادراتی مختل می‌شوند، ظرفیت خطوط لوله تغییر می‌کند یا بخشی از تجهیزات در معرض توقف قرار می‌گیرد، سرعت تشخیص مشکل و تغییر آرایش تولید به یک متغیر عملیاتی مهم تبدیل می‌شود.

البته بازیابی صادرات نفت امارات را نمی‌توان صرفاً نتیجه هوش مصنوعی دانست. استفاده گسترده‌تر از خط لوله حبشان–فجیره، افزایش عملیات نفتکش‌ها، انتقال کشتی‌به‌کشتی و تغییر الگوی تجارت نفت نیز در این بازگشت نقش اساسی داشته‌اند.

اما جنگ نشان داده است سرمایه‌گذاری ADNOC در هوش مصنوعی اکنون از مرحله ابزارهای کمکی عبور کرده و بخشی از زیرساخت تصمیم‌گیری عملیاتی شرکت شده است.

AIQ به‌دنبال صادرات فناوری نفتی امارات

AIQ اکنون قصد دارد فناوری‌هایی را که طی شش سال در تأسیسات ADNOC توسعه داده، به بازارهای دیگر صادر کند.

این شرکت فناوری‌های خود را در کویت، هند، مالزی و ویتنام آزمایش می‌کند و بازارهای آمریکا، کانادا و دریای شمال نیز در فهرست اهداف توسعه بین‌المللی آن قرار دارند.

محصول بعدی این شرکت Genesis است؛ یک سیستم‌عامل برای اجرای گسترده هوش مصنوعی عامل‌محور در عملیات بالادستی و پایین‌دستی نفت و گاز.

AIQ همچنین حدود ۱۰۰ هدف احتمالی برای خرید شرکت‌ها شناسایی کرده و در حال بررسی توسعه حضور خود در بریتانیا و هیوستون است.

از این منظر، جنگ ایران برای ADNOC تنها یک بحران عملیاتی نبوده است؛ بلکه به آزمونی واقعی برای فناوری‌هایی تبدیل شده که ابوظبی اکنون قصد دارد آنها را به یک کسب‌وکار بین‌المللی در صنعت نفت و گاز تبدیل کند.