به گزارش سرویس بین‌الملل «فراز انرژی» به نقل از وال‌استریت ژورنال، افزایش حفاظت نیروی دریایی آمریکا و آسیب واردشده به بخشی از سامانه‌های راداری و ارتباطی ایران در حملات قبلی، طی هفته‌های اخیر به تولیدکنندگان خلیج فارس امکان داده بود صادرات نفت را به‌شدت افزایش دهند.

امارات و برخی دیگر از تولیدکنندگان نیز یک شبکه پیچیده حمل‌ونقل ایجاد کرده‌اند؛ نفتکش‌ها در داخل خلیج فارس بارگیری می‌کنند، از هرمز عبور کرده و محموله خود را در خارج از تنگه به نفتکش‌های دیگری منتقل می‌کنند.

این سازوکار در کنار مسیرهای جایگزین باعث شده بود صادرات نفت منطقه در ماه سپتامبر تقریباً به سطح پیش از جنگ بازگردد.

۷ حمله در کمتر از یک هفته

اما دوره آرامش نسبی دوام چندانی نداشت.

براساس اطلاعات UKMTO، از ۲۸ سپتامبر تاکنون ۷ مورد حمله به کشتی‌ها در اطراف تنگه هرمز گزارش شده است.

هر هفت کشتی در نزدیکی باریک‌ترین قسمت تنگه هدف قرار گرفته‌اند.

نکته قابل‌توجه این است که دست‌کم چهار فروند از هفت کشتی هدف‌گرفته‌شده، از ماه ژوئن تاکنون دو یا چند بار در مسیر رفت‌وبرگشت از هرمز فعالیت کرده و نفت خام یا فرآورده‌های نفتی حمل کرده بودند.

یکی از آنها نفتکش غول‌پیکر Al Funtas متعلق به Kuwait Oil Tanker Company بود که هنگام پنجمین سفر شاتلی خود میان بندر میناالاحمدی کویت و بنادر خلیج عمان در ۲۸ سپتامبر هدف قرار گرفت.

نفتکش VLCC دیگری با نام Kazimah III نیز سه سفر شاتلی انجام داده بود و اول اکتبر هنگام حرکت به سمت خلیج فارس مورد اصابت قرار گرفت.

هر نفتکش VLCC قادر به حمل حدود ۲ میلیون بشکه نفت است.

هشدار ایران به نفتکش‌ها درباره مسیر مورد حمایت آمریکا

هم‌زمان نیروی دریایی سپاه پاسداران به کشتی‌هایی که قصد استفاده از مسیر تحت حمایت آمریکا برای عبور از تنگه را دارند هشدار داده است.

وال‌استریت ژورنال گزارش داده پیام رادیویی منتشرشده در کانال عمومی کشتیرانی، کشتی‌ها را از استفاده از «کریدور جنوبی» برحذر داشته و تهدید کرده است کشتی‌هایی که از این مسیر استفاده کنند هدف قرار خواهند گرفت.

این تحول اهمیت زیادی دارد، زیرا افزایش صادرات نفت در هفته‌های گذشته تا حدی بر ایجاد مسیرهای نسبتاً امن‌تر با پشتیبانی نیروی دریایی آمریکا متکی بوده است.

در نتیجه، افزایش دقت و تعداد حملات می‌تواند دوباره محاسبات مالکان نفتکش، بیمه‌گران و خریداران نفت خلیج فارس را تغییر دهد.

صادرات به ۱۶.۵ میلیون بشکه در روز رسیده بود

ابعاد بازگشت صادرات نفت منطقه پیش از موج تازه حملات قابل‌توجه بود.

براساس داده‌های Kpler، صادرات نفت خام کشورهای منطقه به استثنای ایران در فاصله اول تا ۲۸ سپتامبر به‌طور متوسط به دست‌کم ۱۶.۵ میلیون بشکه در روز رسیده بود؛ سطحی نزدیک به دوران پیش از آغاز جنگ.

داده‌های تازه‌تر حتی نشان می‌دهد مجموع صادرات نفت خام خاورمیانه در برخی روزهای پایانی سپتامبر از سطح پیش از جنگ نیز عبور کرده است.

صادرات منطقه در روزهای ۲۴ و ۲۷ تا ۲۹ سپتامبر بین ۱۹.۵ تا ۲۲.۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفت؛ در حالی که متوسط پیش از جنگ حدود ۱۸ میلیون بشکه در روز بود.

میانگین متحرک هفت‌روزه صادرات نفت خام منطقه نیز در اول اکتبر به حدود ۱۸.۵ میلیون بشکه در روز رسید.

این ارقام علاوه بر عبور مستقیم از هرمز، صادرات از دریای سرخ، پایانه‌های جایگزین و انتقال کشتی‌به‌کشتی در خلیج عمان را شامل می‌شود.

جریان نفت دوباره ۲ تا ۳ میلیون بشکه افت کرد؟

موج جدید حملات اکنون نشانه‌هایی از معکوس‌شدن این روند را ایجاد کرده است.

روری جانستون، بنیان‌گذار مؤسسه تحقیقاتی Commodity Context، می‌گوید داده‌های اولیه از عقب‌نشینی جریان نفت در روزهای اخیر حکایت دارد و کاهش احتمالی را حدود ۲ تا ۳ میلیون بشکه در روز برآورد می‌کند.

این رقم هنوز قطعی نیست.

بسیاری از نفتکش‌ها هنگام عبور از منطقه فرستنده‌های AIS خود را خاموش می‌کنند تا احتمال شناسایی و هدف قرار گرفتن کاهش یابد؛ به همین دلیل داده‌های اولیه ردیابی کشتی‌ها معمولاً با تأخیر اصلاح می‌شوند.

بنابراین کاهش ۲ تا ۳ میلیون بشکه‌ای را باید یک برآورد اولیه دانست، نه رقم نهایی کاهش صادرات.

جانستون همچنین معتقد است سرعت بالای جریان نفت در هفته‌های اخیر، با وجود چشمگیر بودن، پایدار نبوده و با هزینه بسیار بالایی به دست آمده است.

مدل شاتلی هم به نقطه ضعف تبدیل شد

یکی از نکات مهم گزارش وال‌استریت ژورنال این است که همان سازوکاری که به احیای صادرات کمک کرد، اکنون می‌تواند به نقطه آسیب‌پذیری تبدیل شود.

پس از محدودشدن عبور عادی نفتکش‌ها از هرمز، برخی تولیدکنندگان به مدل «شاتلی» روی آوردند.

در این مدل، نفتکش‌های بزرگ به‌طور مکرر میان پایانه‌های داخل خلیج فارس و نقاط انتقال محموله در خلیج عمان رفت‌وآمد می‌کنند و نفت در خارج از منطقه پرخطر به کشتی دیگری منتقل می‌شود.

این روش نیاز به عبور تعداد محدودی نفتکش در مسیرهای پرتکرار دارد.

حمله به Al Funtas در پنجمین سفر شاتلی و Kazimah III پس از سه سفر رفت‌وبرگشت نشان می‌دهد نفتکش‌هایی که مرتباً در این شبکه فعالیت می‌کنند، اکنون در معرض خطر بیشتری قرار گرفته‌اند.

هزینه بازگشت نفت به هرمز؛ کرایه VLCC رکورد زد

حتی پیش از حملات جدید، بازگشت نفت به هرمز با هزینه سنگینی همراه شده بود.

نرخ اجاره نفتکش‌های VLCC در مسیر خاورمیانه به آسیا از حدود ۳۰ هزار دلار در روز در ژانویه به بیش از ۱.۲ میلیون دلار در روز افزایش یافته است.

در نتیجه، سهم هزینه حمل که پیش از جنگ تقریباً ۳ درصد قیمت تحویل‌شده هر بشکه نفت بود، اکنون به حدود ۲۷ درصد رسیده است.

شبکه شاتلی، افزایش حق بیمه جنگ و طولانی‌تر شدن برخی مسیرهای تجارت نفت، تعداد بیشتری نفتکش را برای انتقال حجم مشابه نفت درگیر کرده است.

به همین دلیل، حتی بازگشت حجم صادرات به سطح پیش از جنگ به معنای بازگشت بازار نفت به شرایط عادی نیست.

برنت بالای ۱۰۰ دلار ماند

بازار نفت نیز ریسک بازگشت اختلال در هرمز را نادیده نگرفته است.

نفت برنت روز جمعه در ۱۰۲.۲۵ دلار در هر بشکه بسته شد و طی یک هفته نزدیک به ۵ درصد افزایش یافت.

Capital Economics انتظار دارد قیمت برنت تا پایان سال در محدوده ۱۰۰ دلار در هر بشکه باقی بماند.

بازار اکنون میان دو نیروی متضاد قرار گرفته است؛ از یک طرف تولیدکنندگان خلیج فارس نشان داده‌اند با خطوط لوله جایگزین، انتقال کشتی‌به‌کشتی و شبکه شاتلی می‌توانند بخش بزرگی از صادرات را احیا کنند، اما از طرف دیگر موج تازه حملات نشان داده این سیستم همچنان شکننده و بسیار پرهزینه است.

بازگشت صادرات به معنای بازگشت امنیت نبود

تحولات هفته گذشته یک نکته مهم درباره بازار نفت خلیج فارس را آشکار کرده است: بازگشت حجم صادرات با بازگشت امنیت کشتیرانی یکسان نیست.

صادرات نفت منطقه توانست با ایجاد شبکه‌ای پیچیده و گران‌قیمت از مسیرهای جایگزین، نفتکش‌های شاتلی و حمایت نظامی به نزدیکی سطح پیش از جنگ برسد؛ اما هفت حمله تازه در کمتر از یک هفته نشان داده این تعادل تا چه اندازه شکننده است.

اگر برآورد اولیه کاهش ۲ تا ۳ میلیون بشکه‌ای جریان نفت در روزهای آینده تأیید شود، بازار بار دیگر با کاهش قابل‌توجه عرضه فیزیکی روبه‌رو خواهد شد.

اما حتی اگر داده‌های بعدی این کاهش را تعدیل کنند، هزینه حمل، بیمه و ریسک امنیتی همچنان پابرجاست؛ موضوعی که توضیح می‌دهد چرا با وجود بازگشت بخش بزرگی از صادرات خلیج فارس، قیمت برنت هنوز بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه معامله می‌شود.