به گزارش سرویس بین الملل «فراز انرژی» به نقل از اویل پرایس، افزایش هزینه حمل نفت خام در ماه های اخیر تحت تأثیر تغییر مسیرهای صادراتی، گسترش عملیات انتقال نفت از کشتی به کشتی و کاهش دسترسی به نفتکش های آزاد شدت گرفته است.

براساس داده های گردآوری شده توسط بلومبرگ، نرخ اجاره روزانه ابرنفتکش ها در مسیر خلیج فارس به چین طی سپتامبر از یک میلیون دلار عبور کرد، اما این رکورد تنها چند هفته دوام داشت و در نخستین هفته اکتبر با جهش ۴۰ درصدی، نرخ حمل در مسیر خلیج فارس به شرق آسیا از ۱.۴ میلیون دلار در روز نیز فراتر رفت.

چگونه بازگشت صادرات نفت، بحران کمبود نفتکش ایجاد کرد؟

یکی از مهم ترین نکات گزارش اویل پرایس، تناقض ظاهری میان افزایش صادرات نفت خاورمیانه و تشدید بحران حمل و نقل دریایی است.

با وجود محدودیت های امنیتی تنگه هرمز، تولیدکنندگان منطقه توانسته اند با استفاده از روش های جایگزین، بخشی از جریان صادرات نفت را احیا کنند.

یکی از این روش ها، انتقال نفت از کشتی به کشتی (Ship-to-Ship Transfer یا STS) در دریای عمان است.

در این روش، نفت خام ابتدا با شناورهایی از مسیر تنگه هرمز منتقل می شود و سپس در خارج از تنگه به نفتکش های بزرگ تر تحویل داده می شود تا مسیر خود را به مقصد نهایی ادامه دهند.

اگرچه این سازوکار به تداوم صادرات کمک کرده، اما بهره وری ناوگان نفتکش های جهان را کاهش داده است.

ابرنفتکش ها ناچارند برای دریافت محموله در دریای عمان گاهی چند روز یا چند هفته منتظر بمانند. در نتیجه، تعداد بیشتری از شناورها برای جابه جایی حجم مشخصی از نفت مورد نیاز است.

این وضعیت باعث شده بخش قابل توجهی از ظرفیت ناوگان جهانی در منطقه خاورمیانه درگیر شود و تعداد نفتکش های در دسترس برای سایر مسیرهای تجاری کاهش یابد.

مدیرعامل ویتول: بحران نفت به بحران فرآورده و سپس کشتیرانی تبدیل شد

راسل هاردی، مدیرعامل شرکت ویتول، بزرگ ترین شرکت مستقل تجارت نفت جهان، در نشست انرژی اینتلیجنس در لندن، درباره تغییر ماهیت بحران انرژی هشدار داده است.

او توضیح داده که بحران ابتدا با کمبود نفت خام آغاز شد، سپس به بازار فرآورده های نفتی گسترش یافت و اکنون با وجود افزایش جریان صادرات نفت خاورمیانه، به بحران حمل و نقل دریایی تبدیل شده است.

به گفته هاردی، سازوکار فعلی انتقال نفت از طریق تنگه هرمز بسیار ناکارآمد است و ناوگان جهانی برای پاسخگویی به تقاضای حمل، ظرفیت آزاد کافی ندارد.

این وضعیت نشان می دهد صرف افزایش حجم نفت صادراتی، لزوماً به معنای بازگشت شرایط عادی بازار نیست.

حتی اگر تولیدکنندگان بتوانند نفت بیشتری عرضه کنند، محدودیت در دسترسی به نفتکش ها می تواند هزینه انتقال آن به پالایشگاه های مصرف کننده را افزایش دهد.

هزینه حمل نفت آمریکا به چین ۱۰ برابر شد

یکی از چشمگیرترین نمونه های افزایش هزینه کشتیرانی، مسیر صادرات نفت خام از سواحل خلیج مکزیک آمریکا به چین است.

براساس گزارش اویل پرایس، شرکت بزرگ تجارت کالای ترافیگورا یک ابرنفتکش را برای انتقال نفت خام از آمریکا به چین با هزینه کل ۷۶ میلیون دلار اجاره کرده است.

این رقم در مقایسه با هزینه معمول ۷ تا ۱۰ میلیون دلاری پیش از جنگ، جهشی کم سابقه محسوب می شود.

اگر ظرفیت محموله را حدود دو میلیون بشکه در نظر بگیریم، هزینه حمل به تنهایی به حدود ۳۸ دلار برای هر بشکه می رسد.

این مبلغ هزینه خرید نفت خام نیست، بلکه تنها هزینه حمل دریایی محموله است که به قیمت تمام شده نفت تحویلی در مقصد اضافه می شود.

به عبارت دیگر، پالایشگاهی که نفت آمریکا را در چین دریافت می کند، ممکن است صرفاً بابت حمل هر بشکه، هزینه ای معادل ده ها دلار بپردازد.

در نمونه دیگری، یک ابرنفتکش برای انتقال نفت از خلیج مکزیک آمریکا به ژاپن با کرایه کل ۸۲ میلیون دلار پیشنهاد شده است؛ رقمی که طی تنها سه هفته حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است.

بحران از ابرنفتکش ها به سوئزمکس و افرامکس سرایت کرد

افزایش هزینه حمل تنها به نفتکش های بسیار بزرگ یا VLCC محدود نمانده است.

با کاهش دسترسی به ابرنفتکش ها، شرکت های نفتی و خریداران برای جابه جایی محموله های خود به استفاده از نفتکش های کوچک تر روی آورده اند.

این تغییر تقاضا، نرخ اجاره نفتکش های سوئزمکس و افرامکس را نیز افزایش داده است.

نفتکش های VLCC معمولاً ظرفیت حمل حدود دو میلیون بشکه نفت دارند، در حالی که ظرفیت سوئزمکس ها حدود یک میلیون بشکه و افرامکس ها معمولاً در محدوده ۵۰۰ تا ۸۰۰ هزار بشکه است.

در شرایط عادی، این شناورها بخشی از نیاز مسیرهای مختلف تجاری را تأمین می کنند، اما کمبود ابرنفتکش ها باعث شده تقاضای بیشتری به بازار شناورهای کوچک تر منتقل شود.

مؤسسه کارگزاری دریایی فرنلیز در گزارش هفتگی خود تأکید کرده است که نرخ اجاره نفتکش های سوئزمکس و افرامکس نیز نشانه ای از کاهش فشار نشان نمی دهد.

به این ترتیب، بحران حمل نفت دیگر محدود به یک کلاس مشخص از کشتی ها نیست و تقریباً تمامی بخش های اصلی بازار نفتکش های حمل نفت خام را درگیر کرده است.

صادرات نفت خاورمیانه احیا شد، اما هزینه انتقال همچنان رکورد می زند

براساس ارزیابی فرنلیز، صادرات نفت خام خاورمیانه در برخی روزهای پایانی سپتامبر حتی از سطوح پیش از جنگ فراتر رفته است.

این موضوع نشان می دهد تولیدکنندگان منطقه با تغییر مسیرهای حمل و استفاده از سازوکارهای جایگزین توانسته اند بخشی از محدودیت های صادراتی را جبران کنند.

با این حال، احیای صادرات از نظر حجم با بازگشت هزینه حمل به شرایط عادی تفاوت اساسی دارد.

در گذشته، نفتکش ها می توانستند با برنامه ریزی متعارف، محموله خود را دریافت کرده و مستقیماً به مقصد حرکت کنند.

اکنون افزایش انتظار برای انتقال محموله، تغییر مسیرهای دریایی و تمرکز تعداد زیادی از شناورها در محدوده دریای عمان، مدت زمان مورد نیاز برای هر عملیات صادراتی را افزایش داده است.

در نتیجه، حتی اگر مقدار نفت صادرشده به سطح پیش از جنگ نزدیک شود، هزینه حمل هر بشکه می تواند همچنان بسیار بالاتر باقی بماند.

این مسئله نشان می دهد بحران فعلی بیش از آنکه صرفاً ناشی از کمبود نفت خام باشد، با کاهش ظرفیت مؤثر ناوگان حمل و نقل ارتباط پیدا کرده است.

هشدار آرگوس درباره افزایش قیمت تمام شده نفت و کاهش تقاضا

کارشناسان مؤسسه آرگوس نیز هشدار داده اند که افزایش شدید نرخ کرایه نفتکش ها، صرفه اقتصادی تجارت نفت را تحت فشار قرار داده است.

براساس ارزیابی این مؤسسه، هزینه های اضافی حمل دریایی در برخی مسیرها ده ها دلار به قیمت هر بشکه نفت خام تحویلی اضافه می کند.

این موضوع برای پالایشگاه ها اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا قیمت خرید نفت تنها یکی از اجزای هزینه تأمین خوراک محسوب می شود و کرایه حمل، بیمه و سایر هزینه های لجستیکی نیز بر قیمت نهایی تأثیر می گذارند.

در شرایطی که هزینه حمل به سطوح بی سابقه رسیده، حتی خرید نفت خام با قیمت مناسب در مبدأ نیز ممکن است برای برخی پالایشگاه ها صرفه اقتصادی کمتری داشته باشد.

آرگوس هشدار داده است ادامه این روند می تواند به تخریب تقاضا منجر شود؛ وضعیتی که در آن افزایش هزینه نهایی انرژی باعث کاهش مصرف یا محدودشدن فعالیت برخی مصرف کنندگان می شود.

این خطر به ویژه برای پالایشگاه های وابسته به واردات نفت خام از مسیرهای طولانی اهمیت دارد.

بحران کشتیرانی؛ حلقه جدید انتقال فشار به قیمت سوخت

افزایش کرایه نفتکش ها می تواند اثر خود را به تدریج در بازار فرآورده های نفتی نیز نشان دهد.

وقتی هزینه انتقال نفت خام به پالایشگاه افزایش پیدا می کند، هزینه تأمین خوراک بالا می رود و در صورت انتقال این فشار به مصرف کنندگان، قیمت بنزین، گازوئیل و سایر فرآورده ها نیز ممکن است افزایش یابد.

البته میزان انتقال این هزینه به قیمت سوخت به حاشیه سود پالایشگاه ها، شرایط عرضه و تقاضا و سیاست های قیمت گذاری در کشورهای مختلف بستگی دارد.

از سوی دیگر، کمبود نفتکش در یک مسیر می تواند باعث افزایش هزینه حمل در مسیرهای کاملاً متفاوت شود؛ همان طور که بحران خلیج فارس اکنون نرخ حمل نفت آمریکا به آسیا را نیز به شدت افزایش داده است.

به این ترتیب، پیامدهای جنگ ایران در بازار نفت دیگر صرفاً به میزان تولید یا صادرات کشورهای خاورمیانه محدود نیست و کل زنجیره حمل و نقل دریایی نفت را تحت تأثیر قرار داده است.

گزارش اویل پرایس نشان می دهد حتی در صورت افزایش بیشتر صادرات نفت منطقه، تا زمانی که عملیات انتقال کشتی به کشتی، انتظار طولانی نفتکش ها و محدودیت ظرفیت ناوگان ادامه داشته باشد، بازگشت هزینه حمل به سطوح پیش از جنگ دشوار خواهد بود