به گزارش «فراز انرژی»، دستورالعمل جدید محاسبه قیمت خوراک تحویلی و فرآورده های نفتی دریافتی شرکت های پالایشی و پتروشیمی که شامگاه دوشنبه ۲۰ مهرماه ابلاغ شد، بار دیگر موضوع نحوه تقسیم منافع میان دولت و پالایشگاه ها را به یکی از مسائل مهم بازار سرمایه تبدیل کرده است. مصوبه ای که با تغییر ضرایب قیمت گذاری نفت خام و میعانات گازی، می تواند هزینه تامین خوراک برخی شرکت ها را افزایش دهد و در مقابل، برای گروه دیگری از پالایشگاه ها شرایط متفاوتی ایجاد کند.

بر اساس تغییرات اعلام شده، تخفیف هر بشکه نفت خام سبک از ۵ دلار به ۲ دلار و تخفیف نفت خام سنگین از ۶ دلار به ۴.۵ دلار کاهش یافته است. در مقابل، تخفیف میعانات گازی از ۲ دلار به ۳.۵ دلار افزایش پیدا کرده است. به این ترتیب، پالایشگاه های مصرف کننده نفت خام سبک و سنگین با کاهش امتیاز قیمتی خوراک مواجه می شوند، در حالی که واحدهای دارای سهم بالاتر میعانات گازی در ترکیب خوراک می توانند از تخفیف بیشتری بهره مند شوند.

این تغییرات در ظاهر به معنای افزایش هزینه تامین نفت خام برای بخشی از صنعت پالایش است، اما میزان تاثیر آن بر سود نهایی شرکت ها به عوامل دیگری از جمله حجم خوراک دریافتی، ترکیب فرآورده های تولیدی، قیمت فروش محصولات و کیفیت آنها بستگی دارد. از این رو نمی توان با استناد به تغییر چند ضریب، کاهش مشخصی را برای سود تمام پالایشگاه ها در نظر گرفت.

کاهش ۶۳ همتی سود پالایشگاه ها چقدر قابل اتکاست؟

پس از انتشار جزئیات فرمول جدید، برآوردی مبنی بر کاهش ۶۳ همتی سود صنعت پالایش در شش ماه دوم سال ۱۴۰۵ مطرح شد؛ رقمی که در صورت تحقق، می تواند آثار قابل توجهی بر عملکرد مالی شرکت های پالایشی و انتظارات سهامداران داشته باشد.

با این حال، برای ارزیابی اعتبار چنین برآوردی باید مشخص شود محاسبات بر اساس چه میزان خوراک، چه قیمت مرجعی برای نفت خام، چه ترکیبی از محصولات و چه فرضی درباره نرخ ارز و قیمت فروش فرآورده ها انجام شده است. همچنین اثر افزایش تخفیف میعانات گازی و تغییرات مربوط به کیفیت محصولات باید در محاسبه نهایی لحاظ شود.

در مقابل این برآورد، ارزیابی های اولیه دیگری نیز مطرح شده که اثر فرمول جدید بر سودآوری صنعت را محدودتر و در برخی محاسبات حداکثر حدود ۱۰ درصد دانسته اند. البته این دو رقم لزوما قابل مقایسه نیستند؛ زیرا مشخص نیست هر یک چه دامنه ای از شرکت ها، چه دوره زمانی و چه مبنایی از سود را در نظر گرفته اند.

بنابراین در شرایط فعلی، کاهش ۶۳ همتی را نمی توان نتیجه قطعی اجرای مصوبه دانست. تعیین آثار واقعی آن مستلزم انتشار محاسبات تفصیلی و بررسی جداگانه وضعیت مالی هر پالایشگاه است.

کدام پالایشگاه ها بیشتر تحت تاثیر قرار می گیرند؟

تفاوت در ترکیب خوراک، یکی از مهم ترین عواملی است که آثار مصوبه جدید را برای شرکت های پالایشی متفاوت می کند. واحدهایی که سهم بیشتری از خوراک آنها به نفت خام سبک اختصاص دارد، در مقایسه با شرایط قبلی با کاهش ۳ دلاری تخفیف هر بشکه روبرو شده اند. این کاهش برای نفت خام سنگین ۱.۵ دلار به ازای هر بشکه است.

در مقابل، پالایشگاه هایی که میعانات گازی دریافت می کنند، از افزایش ۱.۵ دلاری تخفیف این نوع خوراک برخوردار خواهند شد. البته این تغییر به تنهایی به معنای افزایش قطعی سود آنها نیست؛ زیرا قیمت فروش فرآورده های تولیدی و سایر اجزای فرمول نیز بر نتیجه نهایی اثر می گذارد.

نکته مهم دیگر، تفاوت ساختار تولید پالایشگاه هاست. حتی دو شرکت با ظرفیت پالایش مشابه ممکن است به دلیل تفاوت در سهم بنزین، نفت گاز، نفت کوره و سایر فرآورده ها، آثار مالی متفاوتی از دستورالعمل جدید تجربه کنند.

از همین رو، تعمیم یک درصد کاهش سود به تمام نمادهای پالایشی می تواند تصویری نادرست از وضعیت شرکت ها ارائه دهد. ارزیابی دقیق تر باید بر مبنای صورت های مالی، مقدار خوراک دریافتی و سبد محصولات هر شرکت انجام شود.

کیفیت فرآورده ها به متغیر جدید سودآوری تبدیل می شود

در کنار تغییر تخفیف خوراک، نحوه لحاظ کردن کیفیت فرآورده های نفتی نیز از بخش های قابل توجه دستورالعمل جدید است. بر اساس جزئیات منتشر شده، شاخص هایی مانند عدد اکتان و میزان گوگرد فرآورده ها در محاسبات قیمت گذاری اهمیت پیدا کرده اند و فاصله گرفتن محصولات از استانداردهای تعیین شده می تواند بر قیمت آنها اثر بگذارد.

این موضوع به معنای آن است که سودآوری پالایشگاه ها بیش از گذشته می تواند تحت تاثیر کیفیت محصولات تولیدی قرار گیرد. پالایشگاهی که با اجرای طرح های ارتقای کیفیت، فرآورده هایی با مشخصات مطلوب تر تولید می کند، ممکن است در مقایسه با واحدی که محصولات آن از استانداردهای تعیین شده فاصله دارد، وضعیت درآمدی متفاوتی داشته باشد.

با این حال، میزان دقیق اثر این بخش از مصوبه به نحوه اعمال ضرایب کیفی، مشخصات واقعی محصولات و سهم هر فرآورده در درآمد شرکت بستگی دارد. بنابراین برای سنجش آثار آن، علاوه بر اطلاعات مالی، داده های عملیاتی پالایشگاه ها نیز اهمیت خواهد داشت.

مصوبه جدید از چه زمانی بر سود شرکت ها اثر می گذارد؟

یکی دیگر از نکات مهم در بررسی پیامدهای دستورالعمل، زمان اجرای آن است. فرمول پیشین تا پایان شهریورماه ۱۴۰۵ اعتبار داشته و تغییرات جدید به محاسبات نیمه دوم سال مربوط می شود.

بر این اساس، نباید آثار فرمول جدید را به عملکرد شش ماه نخست سال تعمیم داد. تاثیر مالی مصوبه ابتدا باید در برآورد سود دوره مهر تا اسفند و سپس در گزارش های مالی شرکت ها بررسی شود.

در عین حال، افزایش احتمالی نرخ ارز توافقی می تواند بخشی از فشار ناشی از تغییر هزینه خوراک را در محاسبات ریالی درآمد شرکت ها جبران کند. البته میزان این اثر به سازوکار تسعیر نرخ ارز در قیمت خوراک و فرآورده ها بستگی دارد و نمی توان آن را برای همه شرکت ها یکسان فرض کرد.

آیا سهام پالایشی در معرض افت شدید قرار دارند؟

تغییر فرمول قیمت گذاری خوراک، یکی از متغیرهای موثر بر ارزش گذاری سهام پالایشی است، اما به تنهایی تعیین کننده مسیر قیمت سهام این گروه یا شاخص کل بورس نخواهد بود.

در برخی ارزیابی ها، احتمال افزایش حدود ۰.۵ تا یک واحدی نسبت قیمت به درآمد (P/E) تعدادی از شرکت های پالایشی در نتیجه تغییرات جدید مطرح شده است. با این حال، این برآورد نیز به میزان کاهش سود هر شرکت و قیمت سهام آن وابسته است و نباید به عنوان نتیجه قطعی برای کل صنعت تلقی شود.

واکنش بازار سرمایه علاوه بر تغییر سود مورد انتظار، به نرخ ارز، قیمت جهانی نفت و فرآورده ها، شرایط عمومی معاملات و میزان پیش خور شدن آثار مصوبه در قیمت سهام بستگی خواهد داشت.

آنچه اکنون اهمیت دارد، تفکیک آثار واقعی فرمول جدید از برآوردهای اولیه است. کاهش تخفیف نفت خام برای بخشی از پالایشگاه ها فشار هزینه ای ایجاد می کند، اما افزایش تخفیف میعانات گازی، کیفیت فرآورده ها و سایر متغیرهای درآمدی می توانند نتیجه نهایی را تغییر دهند.

در چنین شرایطی، انتشار محاسبات شفاف از سوی شرکت های پالایشی درباره آثار دستورالعمل جدید بر سود پیش بینی شده، می تواند به روشن شدن اختلاف برآوردها و کاهش ابهام سهامداران کمک کند.