شوک ۴۰ دلاری به تجارت جهانی نفت؛ هزینه حمل نفتکش ها ۹ برابر شد

به گزارش سرویس بین الملل «فراز انرژی» به نقل از اویل پرایس، رابرت راپیر، تحلیلگر صنعت انرژی، در گزارشی به تاریخ ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد هزینه انتقال یک محموله دو میلیون بشکه ای نفت خام از آمریکا به ژاپن با نفتکش های غول پیکر VLCC به حدود ۸۱ میلیون دلار رسیده است؛ در حالی که حمل محموله مشابه در سال گذشته تنها ۹ میلیون دلار هزینه داشت.

بر این اساس، هزینه حمل هر بشکه نفت خام در این مسیر از حدود ۴.۵ دلار به ۴۰.۵ دلار افزایش یافته است؛ جهشی ۳۶ دلاری که معادل رشد ۸۰۰ درصدی هزینه حمل محسوب می شود.

این افزایش در شرایطی رخ داده که بازار جهانی نفت با پیامدهای جنگ خاورمیانه، محدودیت مسیرهای کشتیرانی، افزایش حق بیمه جنگ و کمبود ظرفیت مؤثر ناوگان نفتکش ها مواجه است.

به نوشته اویل پرایس، قیمت اعلام شده نفت خام در بازارهای جهانی تنها بخشی از هزینه واقعی تأمین خوراک پالایشگاه ها را نشان می دهد. خریداران علاوه بر قیمت نفت، باید هزینه حمل دریایی، بیمه، تأخیر در تحویل و سایر مخارج لجستیکی را نیز پرداخت کنند؛ هزینه هایی که اکنون در برخی مسیرها به بخش قابل توجهی از ارزش محموله تبدیل شده اند.

نفت موجود است، اما انتقال آن صرفه اقتصادی ندارد

بحران حمل و نقل دریایی موجب تغییر مسیر تجارت جهانی نفت شده است. براساس گزارش رویترز که اویل پرایس به آن استناد کرده، افزایش کرایه نفتکش ها در مسیر خلیج مکزیک آمریکا به آسیا، خرید برخی محموله های نفت خام آمریکا را برای پالایشگاه های آسیایی غیراقتصادی کرده است.در نتیجه، بخشی از خریداران آسیایی به سمت تأمین نفت از تولیدکنندگان خاورمیانه و آمریکای لاتین حرکت کرده اند تا هزینه حمل و زمان تحویل محموله ها را کاهش دهند.این وضعیت به انباشت غیرمعمول نفت خام سنگین در قاره آمریکا نیز منجر شده است. نفت خام سنگین همچنان برای پالایشگاه های پیچیده، به ویژه واحدهایی که توانایی تولید فرآورده های میان تقطیر مانند گازوئیل را دارند، ارزشمند است؛ اما افزایش هزینه حمل، انتقال بخشی از این محموله ها به بازارهای دوردست را دشوار کرده است.

از سوی دیگر، پالایشگاه های آمریکا با نرخ بهره برداری بالایی فعالیت می کنند و ظرفیت جذب تمام نفتی را که صادرات آن صرفه اقتصادی خود را از دست داده، ندارند.

به این ترتیب، بازار جهانی با وضعیتی مواجه شده که در یک منطقه نفت خام مازاد وجود دارد، اما پالایشگاه های مناطق دیگر برای تأمین خوراک با محدودیت روبه رو هستند. عامل اصلی این ناهماهنگی، کمبود مطلق نفت نیست، بلکه افزایش هزینه و محدودیت ظرفیت حمل میان بازارهای تولید و مصرف است.

کاهش ظرفیت مؤثر نفتکش ها در سایه جنگ

اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرده است که کرایه نفتکش ها در سپتامبر به سطوح بی سابقه ای رسیده است. افزایش هزینه بیمه، طولانی شدن مسیرهای دریایی برای دور زدن مناطق درگیری و افزایش مدت سفر نفتکش ها از عوامل اصلی این تحول بوده اند.

طولانی شدن مسیر حمل به معنای آن است که هر نفتکش برای انتقال یک محموله، زمان بیشتری درگیر می شود. در نتیجه، حتی بدون کاهش تعداد فیزیکی کشتی ها، ظرفیت مؤثر ناوگان جهانی برای جابه جایی نفت کاهش می یابد.

افزایش انتقال نفت از کشتی به کشتی، تغییر مسیر محموله ها و رقابت خریداران برای دسترسی به نفتکش های موجود نیز فشار بیشتری بر نرخ اجاره کشتی ها وارد کرده است.این شرایط نه تنها هزینه تأمین نفت خام پالایشگاه ها را افزایش داده، بلکه می تواند از طریق رشد قیمت فرآورده های نفتی به مصرف کنندگان نهایی منتقل شود.

اویل پرایس تأکید کرده است که افزایش هزینه حمل نفت خام، حتی در شرایط کافی بودن تولید جهانی، می تواند قیمت نفت تحویلی به پالایشگاه ها را بالا نگه دارد و فشار تورمی ناشی از افزایش هزینه انرژی را تشدید کند.

بحران کنونی نشان می دهد که قیمت نفت در مبدأ تولید دیگر به تنهایی معیار مناسبی برای سنجش هزینه تأمین انرژی نیست. در مسیرهایی مانند آمریکا به ژاپن، هزینه حمل هر بشکه به ۴۰.۵ دلار رسیده و همین اختلاف می تواند مسیر خرید پالایشگاه ها، رقابت میان تولیدکنندگان و جریان تجارت جهانی نفت را تغییر دهد.