بانک جهانی: ایران ۲۰ برابر عربستان گاز هدر می دهد/۷۵۰ همت در فلرها می سوزد

به گزارش سرویس بین‌الملل «فراز انرژی» به نقل از World Bank، حجم فلرسوزی جهان در سال ۲۰۲۵ به ۱۶۷ میلیارد مترمکعب رسیده است. در این میان روسیه، ایران و عراق بزرگ‌ترین فلرسوزان جهان هستند و سهم قابل توجهی از گازهای همراه نفت خود را در فلرها می‌سوزانند.

بر اساس این گزارش، فلرسوزی ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۴ میلیارد مترمکعب نسبت به سال قبل افزایش یافته و به ۲۹.۴ میلیارد مترمکعب رسیده است. بانک جهانی همچنین تأکید کرده که ایران سرمایه‌گذاری‌های جدیدی برای بازیافت گازهای همراه نفت انجام داده، اما زمان‌بندی تحقق اهداف اعلام‌شده با تأخیر مواجه شده است.

حجم و شدت فلرینگ در سطح جهان

فلرسوزی ایران؛ سهم ۱۸ درصدی از مشعل‌های جهان

برآوردهای بانک جهانی نشان می‌دهد ایران به تنهایی حدود ۱۷.۶ درصد کل فلرسوزی جهان را به خود اختصاص داده است.

به بیان دیگر، تقریباً از هر ۶ مترمکعب گازی که در جهان در فلرها سوزانده می‌شود، یک مترمکعب آن متعلق به ایران است.

این جایگاه در حالی برای ایران ثبت شده که کشور همزمان با ناترازی گاز، محدودیت خوراک صنایع و کمبود سوخت نیروگاه‌ها مواجه است.

ایران؛ ۲۰ برابر بدتر از عربستان در شدت فلرسوزی

اگر حجم فلرسوزی نشان‌دهنده ابعاد هدررفت گاز باشد، شاخص «شدت فلرسوزی» عملکرد واقعی کشورها در مدیریت گازهای همراه نفت را نشان می‌دهد.

بر اساس داده‌های بانک جهانی، شدت فلرسوزی ایران در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۹ مترمکعب به ازای هر بشکه نفت تولیدی رسیده است؛ رقمی که تقریباً تفاوت محسوسی با چهار سال گذشته ندارد.

این در حالی است که شدت فلرسوزی در کشورهایی مانند عربستان سعودی، آمریکا، امارات و برزیل کمتر از یک مترمکعب به ازای هر بشکه نفت است.

به بیان ساده، ایران برای تولید هر بشکه نفت حدود ۲۰ برابر بیشتر از عربستان و آمریکا گاز می‌سوزاند.

این آمار نشان می‌دهد مشکل ایران صرفاً حجم بالای تولید نفت یا توسعه میادین نیست، بلکه بخش مهمی از چالش به زیرساخت‌های جمع‌آوری، فرآورش و انتقال گازهای همراه بازمی‌گردد.

شدت فلرینگ ۳۰ کشور

چرا شاخص شدت فلرسوزی اهمیت بیشتری دارد؟

ممکن است کشوری به دلیل تولید نفت بیشتر، حجم فلرسوزی بالاتری داشته باشد، اما شاخص شدت فلرسوزی اثر حجم تولید را حذف می‌کند و مستقیماً بهره‌وری مدیریت گازهای همراه را می‌سنجد.

در این شاخص، وضعیت ایران حتی از روسیه نیز نامطلوب‌تر است.

در حالی که روسیه از نظر حجم فلرسوزی رتبه نخست جهان را در اختیار دارد، شدت فلرسوزی این کشور حدود ۸ مترمکعب به ازای هر بشکه نفت است؛ یعنی کمتر از نصف ایران.

به عبارت دیگر، ایران نه‌تنها دومین فلرسوز بزرگ جهان است، بلکه از نظر میزان هدررفت گاز به ازای هر بشکه نفت تولیدی نیز در میان ضعیف‌ترین عملکردهای جهان قرار دارد.

روزانه بیش از ۸۰ میلیون مترمکعب گاز در فلرها

فلرسوزی ۲۹.۴ میلیارد مترمکعبی ایران معادل سوزاندن روزانه بیش از ۸۰ میلیون مترمکعب گاز طبیعی است.

این حجم از گاز می‌تواند خوراک چندین مجتمع بزرگ متانولی، اوره‌ای و الفینی را تأمین کند یا به عنوان سوخت نیروگاه‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

در شرایطی که صنایع پتروشیمی و فولادی کشور در فصل زمستان با محدودیت مصرف گاز مواجه می‌شوند، ادامه چنین سطحی از فلرسوزی به یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت انرژی ایران تبدیل شده است.

۷۵۰ همت ثروت ملی در آتش سوخت

اگر ارزش گاز طبیعی تنها ۳۰۰ دلار به ازای هر هزار مترمکعب در نظر گرفته شود، ارزش اقتصادی گازهای فلرشده ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۸.۸ میلیارد دلار خواهد بود.

این رقم با دلار ۸۵ هزار تومانی معادل بیش از ۷۵۰ همت برآورد می‌شود؛ رقمی که از ارزش بازار بسیاری از شرکت‌های بزرگ بورسی کشور بیشتر است.

به عبارت دیگر، روزانه حدود ۲۴ میلیون دلار گاز در مشعل‌های ایران می‌سوزد.

وزارت نفت از رشد ۱۳۰ درصدی جمع‌آوری گازهای فلر خبر می‌دهد

در مقابل، وزارت نفت اعلام کرده است میزان جمع‌آوری گازهای همراه و فلر از حدود ۱۴ میلیون مترمکعب در روز به ۳۲ میلیون مترمکعب در روز افزایش یافته که نشان‌دهنده رشد حدود ۱۳۰ درصدی است.

بر اساس اظهارات وزیر نفت، هدف برنامه هفتم توسعه افزایش این رقم به حدود ۴۰ میلیون مترمکعب در روز و کاهش هرچه بیشتر فلرسوزی در کشور است.

این آمار نشان می‌دهد طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی برای توسعه پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه نفت انجام شده است.

پس چرا فلرسوزی ایران همچنان افزایش یافته است؟

در نگاه نخست ممکن است آمار وزارت نفت و بانک جهانی متناقض به نظر برسد، اما این دو گزارش در واقع دو بخش متفاوت از یک واقعیت را روایت می‌کنند.

وزارت نفت از افزایش ظرفیت جمع‌آوری گازهای همراه سخن می‌گوید، در حالی که بانک جهانی نتیجه نهایی را در سطح کشور اندازه‌گیری می‌کند.

به عبارت دیگر، ممکن است بخشی از گازهای همراه که پیش‌تر در فلرها می‌سوختند جمع‌آوری شده باشند، اما همزمان توسعه میادین نفتی و افزایش تولید نفت موجب افزایش حجم گازهای همراه تولیدی شده باشد.

در چنین شرایطی، با وجود رشد جمع‌آوری گاز، حجم فلرسوزی مطلق همچنان بالا باقی می‌ماند.

کانون‌های اصلی فلرسوزی ایران

بررسی نقشه‌های ماهواره‌ای بانک جهانی نشان می‌دهد عمده فلرسوزی ایران در مناطق نفت‌خیز جنوب و غرب کارون متمرکز است.

میادین اهواز، مارون، آغاجاری، گچساران، مسجدسلیمان، آزادگان شمالی، آزادگان جنوبی، یادآوران، کنگان و یاران از مهم‌ترین کانون‌های فلرسوزی کشور محسوب می‌شوند.

بخش عمده این گازها از نوع گازهای همراه نفت هستند که در صورت نبود تأسیسات جمع‌آوری، فرآورش یا انتقال، در مشعل‌ها سوزانده می‌شوند.

مهار فلرسوزی ایران چقدر هزینه دارد؟

برآوردهای بین‌المللی نشان می‌دهد برای جمع‌آوری بخش عمده فلرینگ در ایران به حدود ۶ تا ۱۲ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز است.

این در حالی است که ارزش اقتصادی گازهای فلرشده کشور تنها در یک سال حدود ۸.۸ میلیارد دلار برآورد می‌شود.

به این ترتیب، حتی در سناریوی محافظه‌کارانه نیز دوره بازگشت سرمایه پروژه‌های جمع‌آوری فلرینگ می‌تواند کمتر از دو سال باشد؛ موضوعی که از منظر اقتصادی، توجیه بالای این طرح‌ها را نشان می‌دهد.

زنگ خطر برای پروژه‌های جمع‌آوری گازهای فلرینگ

نکته قابل توجه آن است که وزارت نفت از افزایش ۱۳۰ درصدی جمع‌آوری گازهای همراه و مشعل خبر می‌دهد، اما نمودار شدت فلرسوزی بانک جهانی نشان می‌دهد این شاخص طی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ تقریباً در محدوده ۱۷ تا ۱۹ مترمکعب به ازای هر بشکه نفت ثابت مانده است.

این بدان معناست که اگرچه پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه در حال اجرا هستند، اما هنوز اثر آنها در مقیاس ملی به اندازه‌ای نبوده که بتواند شدت فلرسوزی کشور را به طور معنادار کاهش دهد.

در واقع، آزمون نهایی موفقیت پروژه‌های جمع‌آوری گازهای مشعل نه تعداد پروژه‌های افتتاح‌شده، بلکه کاهش مستمر شاخص شدت فلرسوزی است؛ شاخصی که بانک جهانی نشان می‌دهد هنوز مسیر نزولی قابل توجهی را تجربه نکرده است.

یک پرسش کلیدی برای صنعت انرژی

گزارش بانک جهانی و آمارهای وزارت نفت در کنار یکدیگر یک پرسش مهم را مطرح می‌کنند؛ اگرچه جمع‌آوری گازهای همراه نفت طی سال‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته، اما چرا ایران همچنان دومین فلرسوز بزرگ جهان است؟

پاسخ به این پرسش می‌تواند مسیر آینده سرمایه‌گذاری در پروژه‌های NGL، طرح‌های جمع‌آوری گازهای مشعل و تأمین خوراک صنایع پتروشیمی کشور را مشخص کند.

در شرایطی که ایران با ناترازی گاز روبه‌رو است، هر مترمکعب گازی که از مشعل‌ها به زنجیره ارزش انرژی کشور بازگردد، می‌تواند به خوراک پتروشیمی، سوخت نیروگاه یا درآمد ارزی تبدیل شود؛ ظرفیتی که هنوز بخش قابل توجهی از آن در آسمان مناطق نفت‌خیز کشور می‌سوزد.