به گزارش سرویس کدال «فراز انرژی»، صورت‌های مالی حسابرسی‌شده بانک رفاه برای سال منتهی به ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ نشان می‌دهد درآمد عملیاتی بانک با رشد ۶۰ درصدی به حدود ۵۸.۱ همت رسیده، اما هزینه سود سپرده‌ها با رشد ۴۸ درصدی به حدود ۷۲.۲ همت افزایش یافته است؛ نتیجه آن نیز ثبت حدود ۱۴.۲ همت زیان ناخالص بوده است.

فشار هزینه‌ها در ادامه بیشتر دیده می‌شود؛ هزینه‌های اداری و عمومی با رشد ۷۴ درصدی به حدود ۳۷ همت و هزینه مطالبات مشکوک‌الوصول با جهش ۱۲۴ درصدی به حدود ۸.۵ همت رسیده است. در نهایت، بانک رفاه سال ۱۴۰۴ را با حدود ۲۳.۱ همت زیان عملیاتی به پایان رسانده؛ البته این رقم در مقایسه با زیان عملیاتی حدود ۳۰.۷ همتی سال قبل کاهش یافته است.

سود ۱۰.۵ همتی؛ اما از کجا؟

با وجود زیان عملیاتی، بانک رفاه حدود ۴۲.۸ همت سود از سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با فعالیت‌های غیربانکی شناسایی کرده و همین رقم نقش مهمی در رساندن سود خالص بانک به حدود ۱۰.۵ همت داشته است؛ سود خالصی که در سال قبل حدود ۶۱۴ میلیارد تومان بود. هزینه مالی بانک نیز در همین دوره با رشد ۱۵۱ درصدی به حدود ۱۱.۵ همت رسیده است.

بنابراین رشد سود خالص بانک یک واقعیت است، اما ترکیب این سود نیز اهمیت دارد؛ چراکه عملیات بانکی همچنان زیان‌ده بوده و سود سرمایه‌گذاری‌های غیر‌بانکی، بخش بزرگی از فشار زیان عملیات اصلی را جبران کرده است.

هایلایت تحلیلی فراز انرژی: صورت سود و زیان «رفاه» دو تصویر متفاوت ارائه می‌دهد؛ در خط پایانی ۱۰.۵ همت سود دیده می‌شود، اما در لایه عملیاتی بانک همچنان ۲۳.۱ همت زیان وجود دارد. از این رو، صرف رشد سود خالص برای ارزیابی عملکرد بانک کافی نیست و منشأ سود نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

ترازنامه ۱,۰۳۳ همتی؛ رشد بدهی سریع‌تر از حقوق مالکانه

جمع دارایی‌های بانک رفاه در پایان ۱۴۰۴ با رشد ۷۲ درصدی به حدود ۱,۰۳۲.۸ همت رسیده و سپرده‌های مشتریان نیز با رشد ۸۹ درصدی به حدود ۷۸۵ همت افزایش یافته است.

در سوی دیگر، مجموع بدهی‌ها با رشد ۸۰ درصدی به حدود ۹۵۰.۴ همت رسیده، در حالی که حقوق مالکانه بانک ۱۴ درصد رشد کرده و به حدود ۸۲.۵ همت رسیده است. افزایش سپرده و بدهی در یک بانک به‌تنهایی نشانه ضعف نیست، اما رشد بسیار سریع‌تر ترازنامه نسبت به حقوق مالکانه، اهمیت کیفیت دارایی‌ها و وضعیت سرمایه بانک را بیشتر می‌کند.

دوباره «مشروط»؛ این‌بار با ۱۱ بند مبنا

سازمان حسابرسی برای صورت‌های مالی سال ۱۴۰۴ بانک رفاه بار دیگر اظهارنظر مشروط صادر کرده و اعلام کرده است صورت‌های مالی، به استثنای آثار موارد مندرج در بندهای ۲ تا ۹ و آثار احتمالی بندهای ۱۰ تا ۱۲ مبانی اظهارنظر مشروط، وضعیت مالی و عملکرد بانک و گروه را به نحو منصفانه نشان می‌دهد.

اما این اتفاق تازه نیست. بررسی گزارش‌های موجود در سامانه کدال نشان می‌دهد صورت‌های مالی بانک رفاه دست‌کم از سال ۱۳۹۳ تا سال ۱۴۰۴، یعنی ۱۲ سال متوالی، با اظهارنظر مشروط حسابرس همراه بوده است. تأکید بر «دست‌کم» از آن جهت است که گزارش سال ۱۳۹۳ قدیمی‌ترین سند در دسترس در کدال برای این بررسی است و این سابقه لزوماً به معنای نبود اظهارنظر مشروط در سال‌های قبل از آن نیست.

اسماعیل لله‌گانی از ۲۴ اسفند ۱۳۹۸ مدیریت بانک رفاه را برعهده گرفته است؛ بنابراین همه سابقه ۱۲ ساله نظر مشروط را نمی‌توان به دوره او نسبت داد. با این حال، صورت‌های مالی سال‌های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ نیز در شش سال مالی کامل بعد از انتصاب او همچنان با اظهارنظر مشروط حسابرس مواجه شده‌اند.

هشدار قدیمی درباره تسهیلات؛ ذخیره به ۱۷.۶ همت رسید

یکی از مهم‌ترین بندهای گزارش ۱۴۰۴ به کیفیت تسهیلات و مطالبات مربوط می‌شود. بانک حدود ۱۷.۶ همت ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول در حساب‌ها منظور کرده که در سال قبل حدود ۹.۴ همت بوده است. حسابرس در عین حال تأکید کرده برخی مطالبات بانک به دفعات امهال یا تمدید شده‌اند، اما همچنان به‌عنوان تسهیلات جاری طبقه‌بندی شده و درآمد مربوط به آنها شناسایی شده است.

اهمیت این بند در سابقه آن است. مرور مبانی اظهارنظر مشروط سال‌های گذشته نشان می‌دهد ایراد حسابرس نسبت به امهال تسهیلات، انتقال مطالبات غیرجاری به طبقه جاری، کفایت ذخایر، کیفیت وثایق و شناسایی درآمد از مطالبات مسئله‌دار دست‌کم از میانه دهه ۱۳۹۰ بارها تکرار شده است.

در واقع، یکی از پرسش‌های اصلی گزارش‌های حسابرسی بانک رفاه این است که چرا موضوعی که حسابرس سال‌ها قبل درباره آن هشدار داده، هنوز در گزارش سال ۱۴۰۴ نیز به‌عنوان یکی از مبانی اظهارنظر مشروط حضور دارد.

۵۷.۶ همت اعتبار به تأمین اجتماعی خارج از قراردادهای تسهیلاتی

یکی از قابل‌توجه‌ترین بندهای جدید گزارش به ارتباط مالی بانک با سازمان تأمین اجتماعی مربوط است. سازمان حسابرسی اعلام کرده حدود ۵۷.۶ همت اعتبار در چارچوب تفاهم‌نامه میان طرفین، اما خارج از چارچوب قراردادهای تسهیلاتی به سازمان تأمین اجتماعی اعطا و در حساب «بدهکاران داخلی» ثبت شده است.

طبق گزارش حسابرس، گردش اعطا، وصول، تسویه و تمدید این اعتبارات در همین حساب ثبت شده و درآمد آن نیز خارج از سامانه‌های اعطای تسهیلات شناسایی شده است. سازمان حسابرسی به دلیل نبود مستندات کافی نتوانسته اثر این موضوع را بر طبقه‌بندی مطالبات، کاهش ارزش مطالبات، بدهی‌ها و حتی سود خالص بانک تعیین کند.

از ۱۲.۳ همت تا ۱۵۶.۷ همت؛ مغایرتی که بزرگ‌تر شد

یکی دیگر از سنگین‌ترین بندهای گزارش به حساب‌های فی‌مابین گروه با شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران مربوط می‌شود.

صورت تطبیق تهیه‌شده در پایان سال ۱۴۰۴ از حدود ۱۵۶.۷ همت مغایرت حکایت دارد؛ به این معنا که رقم حاصل از تطبیق با پالایش و پخش به همین میزان از مانده ثبت‌شده در دفاتر گروه کمتر بوده است. حدود ۱۳۳.۷ همت از این اختلاف نیز به هزینه‌های مالی و زیان تسعیر ارز سنوات قبل و سال مالی مورد گزارش مربوط می‌شود.

حسابرس همچنین اعلام کرده شواهدی درباره پذیرش برخی تهاترهای انجام‌شده از سوی شرکت ملی پالایش و پخش ارائه نشده و نتوانسته آثار تعدیلات احتمالی ناشی از رفع این مغایرت را بر صورت‌های مالی مشخص کند.

بررسی گزارش‌های سال‌های قبل نشان می‌دهد این مسئله نیز رو به بزرگ‌تر شدن بوده است؛ رقم مغایرت مورد اشاره حسابرس از حدود ۱۲.۳ همت در سال ۱۴۰۲ به حدود ۴۵ همت در ۱۴۰۳ و سپس به حدود ۱۵۶.۷ همت در ۱۴۰۴ رسیده است.

سیستم اطلاعاتی؛ ایرادی با سابقه چندساله

سازمان حسابرسی در گزارش ۱۴۰۴ همچنین اعلام کرده اطلاعات الکترونیکی ارائه‌شده توسط بانک در برخی موارد فاقد داده‌های موردنیاز برای آزمون‌های حسابرسی بوده و در چند سرفصل نیز با صورت‌های مالی بانک مغایرت داشته است.

از آن مهم‌تر، طبق گزارش حسابرس، امکان گزارش‌گیری درباره تسهیلات و تعهدات کلان، اشخاص مرتبط و ذی‌نفعان واحد وجود نداشته است و سازمان حسابرسی نیز نتوانسته آثار احتمالی این مسئله بر صورت‌های مالی را تعیین کند.

مرور گزارش‌های سال‌های گذشته نشان می‌دهد «نارسایی سیستم‌های اطلاعاتی» نیز بارها در مبانی نظر مشروط بانک رفاه مطرح شده و مسئله‌ای مختص گزارش ۱۴۰۴ نیست.

چرا هشدارهای حسابرس تمام نمی‌شود؟

تصویر سال ۱۴۰۴ بانک رفاه کاملاً یک‌طرفه نیست. بانک سود خالص خود را افزایش داده، زیان عملیاتی را نسبت به سال قبل کاهش داده، دارایی‌ها و حقوق مالکانه نیز رشد کرده‌اند. نادیده گرفتن این موارد می‌تواند تصویر صورت‌های مالی را ناقص کند.

اما در مقابل، عملیات اصلی همچنان زیان‌ده است، هزینه مطالبات مشکوک‌الوصول جهش کرده، سهم سرمایه‌گذاری‌های غیر‌بانکی در سود نهایی بالاست و حسابرس همچنان مجموعه‌ای از تعدیلات و ابهامات بااهمیت را در گزارش خود مطرح کرده است.

مهم‌تر آنکه سابقه موجود در کدال نشان می‌دهد اظهارنظر مشروط درباره بانک رفاه دست‌کم ۱۲ سال پیاپی ادامه داشته و برخی از موضوعات مطرح‌شده در مبانی این نظر، سال‌هاست با تغییر ارقام و جزئیات تکرار می‌شوند.

از این منظر، پرسش اصلی فقط این نیست که بانک رفاه در سال ۱۴۰۴ چقدر سود ساخته؛ بلکه این است که چرا پس از سال‌ها تکرار هشدارهای حسابرس، بخشی از ایرادات ساختاری صورت‌های مالی این بانک هنوز تعیین تکلیف نشده‌اند؟