به گزارش فراز انرژی؛ رئیس جمهور ایران روز جمعه ۱۷ مهر در نشست سران کشورهای مستقل مشترک المنافع که در ترکمنستان برگزار شد، حضور یافت. این نخستین بار بود که ایران به عنوان مهمان ویژه در این اجلاس شرکت می کرد. پزشکیان در سخنرانی خود تاکید کرد که همکاری در حوزه نفت، گاز، برق و انرژی های تجدیدپذیر می تواند محور اصلی تقویت روابط اقتصادی میان ایران و کشورهای این منطقه باشد.

ایران به عنوان مسیر طبیعی انرژی منطقه

پزشکیان موقعیت جغرافیایی ایران را یک مزیت راهبردی برای کشورهای محاط در خشکی منطقه دانست. بر اساس اظهارات وی، بنادر جنوبی ایران در خلیج فارس و دریای عمان، به ویژه بندر چابهار، می توانند مسیر دسترسی آسیای مرکزی و اوراسیا به آسیای جنوبی، آفریقا و اروپا را فراهم کنند.

وی همچنین پیشنهاد ترکمنستان در مجمع عمومی سازمان ملل برای ایجاد کریدور حمل ونقل میان آسیای مرکزی، جنوبی و اروپا از مسیر دریای خزر را قابل تحقق دانست و گفت این طرح با بهره گیری از ظرفیت های ایران می تواند عملیاتی شود.

رئیس جمهور تاکید کرد که کریدورهای شمال جنوب و شرق غرب رقیب یکدیگر نیستند بلکه اجزای یک شبکه واحد منطقه ای هستند و هر مسیر جدید ظرفیت مسیرهای دیگر را تقویت می کند.

از رقابت انرژی تا شبکه مشترک

یکی از محوری ترین بخش های سخنرانی پزشکیان، دیدگاه وی درباره بازار انرژی منطقه بود. او گفت کشورهای منطقه به جای رقابت برای حذف یکدیگر از بازار انرژی، می توانند به شبکه ای از تولید، انتقال و تبادل انرژی تبدیل شوند؛ شبکه ای که نفت، گاز، برق و انرژی های تجدیدپذیر را به منافع مشترک اقتصادی و ثبات منطقه ای پیوند می زند.

رئیس جمهور همچنین بر ضرورت طراحی سازوکارهای مالی و تهاتری برای تسهیل مبادلات تجاری میان کشورهای منطقه تاکید کرد و آن را راهی برای کاهش آسیب پذیری در برابر فشارهای خارجی دانست.

پیشنهاد CIS+۱ و بستر همکاری چندجانبه

پزشکیان در این نشست پیشنهاد کرد سازوکار «کشورهای مستقل مشترک المنافع + ایران» یا «CIS+۱» به عنوان یک چهارچوب منعطف برای همکاری ایجاد شود. حوزه های پیشنهادی این سازوکار شامل ترانزیت، انرژی، تجارت، معدن، سرمایه گذاری، فناوری، آب، محیط زیست، گردشگری و ارتباطات علمی و فرهنگی می شود.

وی همچنین به هم زمانی این نشست با اجلاس سران کشورهای ساحلی خزر در موضوع محیط زیست اشاره کرد و آن را فرصتی برای توجه هم زمان به چالش های محیط زیستی مشترک از جمله دریای خزر و بحران دریاچه آرال دانست.

تحلیل فراز انرژی: ظرفیت انرژی محور پیشنهاد تهران

آیا این پیشنهادها برای بازار انرژی منطقه معنا دارند؟

از منظر انرژی، پیشنهادهای پزشکیان در این نشست در چند لایه قابل بررسی است.

ایران یکی از بزرگ ترین دارندگان ذخایر نفت و گاز جهان است و از نظر موقعیت جغرافیایی، مستقیما میان منابع هیدروکربنی آسیای مرکزی و بازارهای مصرف جنوبی و غربی قرار دارد. این واقعیت، صرف نظر از تحولات سیاسی، یک ظرفیت ساختاری است.

اما موانع عملی کم نیستند. تحریم های بین المللی علیه ایران همچنان سرمایه گذاری خارجی در زیرساخت های انرژی این کشور را محدود می کند. بدون توسعه جدی ظرفیت های پالایشگاهی، خطوط لوله و بنادر، تبدیل شدن ایران به هاب انرژی منطقه در کوتاه مدت دشوار خواهد بود.

پیشنهاد سازوکار CIS+۱ در صورت عملیاتی شدن می تواند پلتفرم مذاکره مستقیم درباره مسیرهای انتقال گاز، ظرفیت های برق و سوآپ انرژی را فراهم کند. کشورهایی مانند ترکمنستان، قزاقستان و آذربایجان که منابع هیدروکربنی قابل توجهی دارند اما به آب های آزاد دسترسی مستقیم ندارند، می توانند از چنین سازوکاری بهره ببرند.

در مجموع، این اجلاس را باید بیشتر به عنوان یک سیگنال دیپلماتیک ارزیابی کرد تا یک توافق عملیاتی. تبدیل این پیشنهادها به قراردادهای واقعی انرژی نیازمند گفت وگوهای فنی، تامین مالی و رفع موانع سیاسی است.

جمع بندی

حضور ایران به عنوان مهمان ویژه در نشست سران کشورهای مستقل مشترک المنافع، فرصتی بود که تهران از آن برای طرح یک دیدگاه منسجم درباره همکاری انرژی در منطقه استفاده کرد. محور اصلی این دیدگاه، جایگزین کردن رقابت با همکاری شبکه ای در حوزه انرژی و بهره گیری از موقعیت ترانزیتی ایران برای اتصال کشورهای محاط در خشکی به بازارهای جهانی است. تحقق این طرح ها در گرو تحولات سیاسی، رفع تحریم ها و توسعه زیرساخت های انرژی خواهد بود.