به گزارش سرویس بین الملل «فراز انرژی» به نقل از المانیتور، کاهش ذخایر جهانی نفت در شرایطی ادامه دارد که جنگ ایران و اختلال در تردد نفتکش ها از تنگه هرمز، بخش قابل توجهی از ظرفیت تأمین نفت بازار جهانی را تحت تأثیر قرار داده است. اطلاعات شرکت ردیابی انرژی کپلر نشان می دهد حجم موجودی نفت در ماه اکتبر به ۳.۳۵ میلیارد بشکه رسیده که پایین ترین سطح ثبت شده در نزدیک به ۱۰ سال گذشته محسوب می شود.

این کاهش در حالی رخ داده که صادرات نفت کشورهای خاورمیانه طی ماه سپتامبر بهبود نسبی داشت، اما تشدید دوباره حملات به کشتی های تجاری، روند بازیابی جریان صادرات را با اختلال مواجه کرده است. در چنین شرایطی، کاهش ذخایر نفت به معنای محدودتر شدن منابعی است که مصرف کنندگان و شرکت های نفتی می توانند برای جبران کسری عرضه از آنها استفاده کنند.

امین ناصر، مدیرعامل شرکت سعودی آرامکو، پنجم اکتبر در نشست انرژی اینتلیجنس در لندن اعلام کرد که از آغاز جنگ در اواخر فوریه، جهان نزدیک به ۳ میلیارد بشکه از عرضه ناخالص نفت را از دست داده است. به گفته او، این حجم تقریبا معادل نیمی از نفت خام و فرآورده هایی است که در شرایط عادی طی همین دوره از تنگه هرمز عبور می کردند.

البته رقم ۳ میلیارد بشکه به برآورد عرضه ناخالص از دست رفته در طول جنگ اشاره دارد و نباید آن را مستقیما معادل کاهش موجودی انبارهای نفت جهان دانست؛ زیرا بخشی از کمبود عرضه از طریق افزایش تولید سایر کشورها، کاهش مصرف و برداشت از ذخایر جبران شده است.

ذخایر نفت چگونه مانع جهش شدیدتر قیمت ها شدند؟

صندوق بین المللی پول پیش تر اعلام کرده بود که ذخایر نفتی، افزایش تولید خارج از خلیج فارس و کاهش تقاضا، سه عامل اصلی جلوگیری از تشدید بیشتر شوک نفتی ناشی از جنگ بوده اند. براساس ارزیابی این نهاد، بازار جهانی پیش از آغاز جنگ حدود ۲ میلیون بشکه در روز مازاد عرضه داشت؛ اما اختلال در صادرات نفت خاورمیانه به سرعت این وضعیت را تغییر داد.

برآورد صندوق بین المللی پول نشان می دهد کسری عرضه نفت در فاصله مارس تا مه به طور متوسط حدود ۴ میلیون بشکه در روز رسیده بود که تقریبا تمام آن با برداشت از ذخایر جهانی جبران شد. در همین دوره، تولید نفت کشورهای خارج از خلیج فارس، به ویژه آمریکا، ونزوئلا، گویان و روسیه، افزایش یافت و به کاهش فشار بر بازار کمک کرد.

با این حال، استفاده گسترده از ذخایر برای جبران کمبود عرضه، توان بازار برای مقابله با اختلال های بعدی را کاهش داده است. صندوق بین المللی پول در ارزیابی ماه ژوئیه هشدار داده بود که ذخایر قابل استفاده به میزان قابل توجهی کاهش یافته و در صورت تداوم اختلال در عرضه، قیمت نفت ممکن است پیش از رسیدن موجودی ها به حداقل عملیاتی، افزایش شدیدی پیدا کند.

این نهاد همچنین تأکید کرده بود که بازسازی ذخایر مصرف شده، حتی پس از بهبود صادرات نفت، می تواند تقاضای اضافی برای خرید نفت ایجاد کند و مانع کاهش سریع فشار بر بازار شود.

آژانس بین المللی انرژی برای جبران کمبود نفت وارد عمل شد

با افزایش نگرانی ها درباره عرضه نفت و فرآورده های نفتی، آژانس بین المللی انرژی هفتم اکتبر اعلام کرد روند آزادسازی ذخایر اضطراری اعضای خود را تسریع می کند. این تصمیم در ادامه برنامه آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده های نفتی اتخاذ شده که از ماه مارس برای مقابله با اختلال عرضه ناشی از جنگ آغاز شده بود.

براساس اعلام آژانس، حدود ۱۰۰ میلیون بشکه از ذخایری که پیش تر برای عرضه به بازار تعهد شده بودند، هنوز به بازار نرسیده اند. بنابراین، اعلام تسریع عرضه این حجم لزوما به معنای تصویب آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه ذخیره جدید نیست، بلکه بخش مهمی از آن به اجرای سریع تر تعهدات قبلی مربوط می شود.

آژانس بین المللی انرژی همچنین اعلام کرده کشورهای عضو همچنان حدود یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون بشکه ذخایر اضطراری تحت مالکیت دولت ها در اختیار دارند که بیش از ۲۰۰ میلیون بشکه آن را گازوئیل تشکیل می دهد. این رقم نشان می دهد با وجود کاهش ذخایر تجاری و برداشت گسترده از موجودی های جهانی، بخشی از ظرفیت مداخله اضطراری دولت ها همچنان باقی مانده است.

در همین حال، آژانس از اعضای خود خواسته آزادسازی ذخایر گازوئیل را در اولویت قرار دهند؛ زیرا حملات به پالایشگاه ها و اختلال در جریان صادرات فرآورده های نفتی، فشار بیشتری بر بازار جهانی این سوخت وارد کرده است.

بازار نفت در برابر اختلال تازه چقدر مقاومت دارد؟

کاهش موجودی جهانی نفت به ۳.۳۵ میلیارد بشکه در اکتبر، در کنار محدود شدن ظرفیت مازاد تولید و تداوم خطرات کشتیرانی در تنگه هرمز، نشان می دهد شرایط بازار نسبت به ماه های ابتدایی جنگ تغییر کرده است. در آن مقطع، ذخایر بالاتر و مازاد عرضه پیش از جنگ به خریداران امکان می داد بخشی از کمبود نفت خاورمیانه را بدون افزایش شدیدتر قیمت ها جبران کنند.

اکنون با کاهش ذخایر، استمرار اختلال در حمل دریایی و نیاز کشورها به بازسازی موجودی های مصرف شده، تکرار یک شوک عرضه می تواند فشار بیشتری بر بازار وارد کند. با این حال، میزان افزایش احتمالی قیمت نفت به حجم واقعی اختلال، مدت تداوم آن، واکنش تولیدکنندگان خارج از منطقه و میزان برداشت بیشتر از ذخایر اضطراری بستگی خواهد داشت.

داده های کپلر و هشدارهای نهادهای بین المللی انرژی نشان می دهد اگرچه ذخایر نفت همچنان نقش مهمی در تأمین بازار دارند، ظرفیت آنها برای جذب شوک های متوالی محدودتر از گذشته شده است؛ مسئله ای که اهمیت استمرار صادرات نفت خلیج فارس و امنیت مسیرهای دریایی منطقه را افزایش داده است.