به گزارش «فراز انرژی»، سبد سهام عدالت در حال حاضر شامل ۴۹ شرکت است که ۳۶ شرکت آن بورسی و ۱۳ شرکت غیربورسی هستند. دیوان محاسبات در بررسی تازه خود، نحوه اعمال مدیریت و حقوق مالکانه میلیون‌ها دارنده سهام عدالت در این شرکت‌ها را مورد توجه قرار داده است.

محور اصلی ایراد دیوان به سازوکاری بازمی‌گردد که بر اساس آن دستگاه‌های اجرایی از جمله وزارت امور اقتصادی و دارایی به‌عنوان نماینده سهامداران ایفای نقش می‌کنند یا ساختارهای دیگری تحت عنوان نمایندگان سهام عدالت میان صاحبان سهام و شرکت‌ها قرار گرفته‌اند. دیوان این وضعیت را با مفهوم آزادسازی واقعی سهام عدالت و برخورداری مستقیم مردم از حقوق مالکانه خود منطبق نمی‌داند.

تکلیف کرسی‌های سهام عدالت چه می‌شود؟

اهمیت این موضوع تنها به دریافت سود سهام عدالت محدود نیست. سهامداری در شرکت‌ها حقوق دیگری از جمله حق حضور و رأی در مجامع و مشارکت در انتخاب اعضای هیئت‌مدیره ایجاد می‌کند؛ بنابراین اینکه چه شخص یا نهادی از طرف میلیون‌ها دارنده سهام عدالت این حقوق را اعمال می‌کند، می‌تواند مستقیماً بر ترکیب هیئت‌مدیره شرکت‌های بزرگ اثر بگذارد.

دیوان محاسبات نیز بر همین نقطه دست گذاشته و نسبت به وضعیتی هشدار داده که در آن انتصابات دولتی یا ساختارهای واسطه‌ای بتوانند جای اراده صاحبان واقعی سهام را بگیرند. این نهاد خواستار اصلاح ساختاری شده است تا حقوق مالکانه سهامداران عدالت تضعیف نشود.

این مسئله برای شرکت‌هایی که سهام عدالت در آنها بلوک قابل‌توجهی در اختیار دارد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا اعمال رأی این سهام می‌تواند در انتخابات هیئت‌مدیره و تعیین کرسی‌های مدیریتی اثرگذار باشد.

از همین منظر، ورود دیوان محاسبات می‌تواند فراتر از یک اختلاف حقوقی درباره نحوه اداره سهام عدالت باشد و به پرسشی درباره مشروعیت سازوکار فعلی تعیین نمایندگان و اعمال رأی سهام عدالت در مجامع شرکت‌ها تبدیل شود.

سهام برای مردم؛ مدیریت در اختیار چه کسی؟

مسئله‌ای که پس از آزادسازی سهام عدالت همچنان حل‌نشده باقی مانده، فاصله میان «مالکیت» و «اعمال حقوق مالکانه» است. میلیون‌ها نفر مالک این سهام شناخته می‌شوند، اما سازوکار اعمال رأی آنها در شرکت‌های سرمایه‌پذیر همچنان تحت تأثیر ساختارهای واسطه‌ای قرار دارد.

اکنون دیوان محاسبات این پرسش را دوباره برجسته کرده است که اگر مالکیت سهام به مردم منتقل شده، دستگاه‌های اجرایی با چه سازوکاری باید در انتخاب نمایندگان و اعمال حقوق مالکانه این سهام نقش داشته باشند؟

پاسخ به این پرسش می‌تواند برای برخی شرکت‌های بزرگ بورسی اهمیت ویژه‌ای داشته باشد؛ به‌خصوص شرکت‌هایی که بلوک سهام عدالت در آنها از وزن کافی برای تصاحب یا تعیین‌کننده شدن یک یا چند کرسی هیئت‌مدیره برخوردار است.