اویل پرایس: جنگ ایران تقاضای جهانی زغال سنگ را به رکورد تاریخی می رساند؛ LNG پنج برابر گران تر شد

به گزارش سرویس بین الملل «فراز انرژی» به نقل از اویل پرایس، ایرینا اسلاو، تحلیلگر بازار انرژی، در گزارشی به تاریخ ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد تداوم اختلال در صادرات LNG خلیج فارس، هم زمان با نزدیک شدن به فصل سرما، موج تازه ای از تقاضا برای زغال سنگ حرارتی ایجاد کرده است.

بر اساس این گزارش، با وجود بهبود نسبی تردد کشتی های حامل LNG در تنگه هرمز طی ماه سپتامبر، حجم صادرات همچنان فاصله زیادی با شرایط پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه دارد.

این وضعیت در حالی ادامه یافته که کشورهای واردکننده انرژی در آسیا و اروپا برای تأمین سوخت نیروگاه ها در زمستان آماده می شوند و قیمت بالای گاز، استفاده از زغال سنگ را از نظر اقتصادی جذاب تر کرده است.

صادرات LNG خلیج فارس همچنان بیش از ۷۵ درصد کمتر از قبل از جنگ

یکی از مهم ترین عوامل افزایش تقاضای زغال سنگ، کاهش شدید جریان صادرات LNG از خلیج فارس است.

اویل پرایس گزارش داده که حجم صادرات گاز مایع منطقه همچنان بیش از ۷۵ درصد پایین تر از سطح پیش از آغاز جنگ ایران باقی مانده است.

داده های حمل و نقل دریایی نشان می دهد در ماه سپتامبر حدود ۲۱ محموله LNG از تنگه هرمز خارج شده اند؛ رقمی که اگرچه بالاترین تعداد ماهانه از آغاز جنگ محسوب می شود، اما همچنان بسیار کمتر از بیش از ۶۰ محموله در شرایط عادی است.

به این ترتیب، حتی بهبود نسبی تردد کشتی ها نیز نتوانسته کمبود عرضه گاز مایع در بازارهای جهانی را برطرف کند.

تداوم شرایط فورس ماژور در فعالیت های صادراتی قطر انرژی و افزایش خطر حمله به کشتی های عبوری از تنگه هرمز از جمله عوامل محدودکننده عرضه معرفی شده اند.

بر اساس گزارش، طی دو هفته اخیر حدود ۲۰ حمله به شناورها در خلیج فارس گزارش شده که بخش عمده آنها نفتکش ها و برخی کشتی های حامل LNG را در بر گرفته است.

این تحولات باعث شده است خریداران گاز مایع همچنان با محدودیت دسترسی به محموله های جدید و افزایش هزینه تأمین انرژی مواجه باشند.

LNG در آسیا به ۲۶ دلار رسید؛ زغال سنگ تنها ۵.۴ دلار

اختلاف قیمت گاز مایع و زغال سنگ اکنون به یکی از مهم ترین عوامل تغییر رفتار خریداران انرژی تبدیل شده است.

بر اساس داده های بازار، قیمت محموله های تک محموله ای LNG برای تحویل در ماه نوامبر به آسیا از ۲۶ دلار به ازای هر میلیون بی تی یو عبور کرده است.

این رقم در ابتدای هفته حدود ۲۵.۲۵ دلار بود.

در مقابل، قیمت زغال سنگ حرارتی شاخص استرالیا بر مبنای انرژی معادل، حدود ۵.۴ دلار به ازای هر میلیون بی تی یو برآورد شده است.

این اختلاف به معنای آن است که زغال سنگ از نظر قیمت سوخت به ازای واحد انرژی، نزدیک به ۸۰ درصد ارزان تر از LNG معامله می شود.

البته هزینه نهایی تولید برق با این دو سوخت یکسان نیست و عواملی مانند بازده نیروگاه، هزینه حمل، مقررات زیست محیطی و قیمت انتشار کربن نیز بر صرفه اقتصادی آنها تأثیر دارند.

با این حال، در کشورهایی که نیروگاه های زغال سنگ سوز فعال دارند، اختلاف قیمت فعلی انگیزه قابل توجهی برای افزایش مصرف این سوخت ایجاد کرده است.

چین، ژاپن و کره جنوبی در آستانه موج تازه واردات زغال سنگ

سه کشور چین، ژاپن و کره جنوبی از مهم ترین بازارهای وارداتی زغال سنگ در جهان محسوب می شوند.

براساس داده های شرکت کپلر که در گزارش اویل پرایس مورد استناد قرار گرفته، مجموع واردات زغال سنگ این سه کشور در سه ماهه سوم سال ۲۰۲۶ به حدود ۱۲۲ میلیون تن رسیده است.

این در حالی است که واردات فصلی آنها در سه ماهه پایانی سال های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ حدود ۱۴۳ میلیون تن بوده است.

این اختلاف نشان می دهد تقاضای زغال سنگ در فصل پایانی سال معمولا با افزایش نیاز به گرمایش و تأمین برق رشد می کند.

در سال جاری، بحران عرضه LNG می تواند به عامل مضاعفی برای افزایش واردات تبدیل شود.

چین به عنوان بزرگ ترین مصرف کننده زغال سنگ جهان، نقش مهمی در تعیین جهت بازار دارد؛ با این حال، رفتار خریداران چینی به شدت به قیمت وابسته است.

توبی کاپسون، شریک مدیریتی شرکت Davenport Energy، در گفت و گویی که اویل پرایس به آن اشاره کرده، تأکید کرده است خریداران چینی تمایل چندانی به خرید محموله های گران قیمت LNG در بازار نقدی ندارند، مگر آنکه قیمت ها به سطوح پایین تری بازگردند.

در نتیجه، تداوم قیمت بالای LNG می تواند استفاده از ظرفیت موجود نیروگاه های زغال سنگ سوز را در کشورهای آسیایی افزایش دهد.

بازگشت زغال سنگ به اروپا؛ رشد ۴۳ درصدی واردات در ژوئن

افزایش تقاضای زغال سنگ تنها به آسیا محدود نشده است.

اویل پرایس گزارش داده که واردات زغال سنگ اتحادیه اروپا نیز در سال جاری افزایش قابل توجهی داشته و حجم واردات ماه ژوئن نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۳ درصد رشد کرده است.

این تغییر در شرایطی رخ داده که کشورهای اروپایی طی سال های گذشته با هدف کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، برنامه های متعددی برای محدود کردن استفاده از زغال سنگ اجرا کرده اند.

با این حال، افزایش قیمت گاز طبیعی و محدودیت دسترسی به منابع جایگزین، شرایط تازه ای برای تولیدکنندگان برق ایجاد کرده است.

قیمت قرارداد شاخص گاز طبیعی اروپا برای ماه نوامبر در زمان انتشار گزارش از ۸۱ یورو به ازای هر مگاوات ساعت عبور کرده بود.

از سوی دیگر، افزایش قیمت گاز در آسیا موجب شده بخشی از محموله های LNG به سمت بازارهایی حرکت کنند که حاضرند قیمت بالاتری پرداخت کنند.

این رقابت، تأمین گاز مورد نیاز اروپا را نیز دشوارتر می کند.

البته افزایش واردات زغال سنگ در یک ماه یا یک فصل لزوما به معنای تغییر دائمی سیاست انرژی اتحادیه اروپا نیست، اما نشان می دهد امنیت عرضه و هزینه سوخت می توانند در کوتاه مدت بر تصمیم های عملیاتی نیروگاه ها تأثیر بگذارند.

آژانس بین المللی انرژی: تقاضای زغال سنگ در ۲۰۲۶ رکورد می زند

یکی از مهم ترین نکات گزارش، تغییر چشم انداز تقاضای جهانی زغال سنگ است.

آژانس بین المللی انرژی در ارزیابی ماه سپتامبر خود پیش بینی کرده که تقاضای جهانی زغال سنگ در سال ۲۰۲۶ به بالاترین سطح تاریخی خواهد رسید.

این پیش بینی در شرایطی مطرح شده که سیاست های اقلیمی و توسعه ظرفیت انرژی های تجدیدپذیر طی سال های اخیر با هدف کاهش وابستگی به سوخت های فسیلی دنبال شده اند.

با این حال، اختلال در بازار LNG و افزایش شدید قیمت گاز باعث شده است برخی کشورها برای تأمین برق، استفاده بیشتری از نیروگاه های زغال سنگ سوز موجود داشته باشند.

از منظر بازار، افزایش مصرف زغال سنگ در شرایط فعلی بیش از آنکه ناشی از احداث گسترده نیروگاه های جدید باشد، می تواند حاصل افزایش ضریب بهره برداری نیروگاه هایی باشد که از قبل در مدار تولید قرار دارند.

این تفاوت اهمیت دارد؛ زیرا بازگشت موقت به زغال سنگ برای عبور از بحران عرضه، الزاماً به معنای توقف کامل برنامه های بلندمدت توسعه انرژی های کم کربن نیست.

اندونزی صادرات زغال سنگ را محدود کرد؛ خطر افزایش قیمت در زمستان

در شرایطی که تقاضای جهانی زغال سنگ در حال افزایش است، محدودیت های عرضه نیز می توانند بازار را با فشار تازه ای مواجه کنند.

اندونزی به عنوان بزرگ ترین صادرکننده زغال سنگ جهان، در ماه های اخیر سیاست هایی برای کنترل تولید و صادرات این محصول در پیش گرفته است.

براساس گزارش اویل پرایس، تغییر سهمیه های تولید و سیاست های صادراتی این کشور موجب شده حجم صادرات زغال سنگ اندونزی در ماه اوت تا ۲۳ درصد کاهش یابد.

آژانس بین المللی انرژی نیز پیش بینی کرده است تولید زغال سنگ اندونزی در سال جاری بیش از ۱۲ میلیون تن کاهش پیدا کند.

محدودیت سهمیه تولید، اختلافات مرتبط با تقسیم درآمد میان دولت و شرکت های معدنی و بررسی تمرکز کنترل صادرات در یک نهاد دولتی از جمله عوامل مطرح شده در این زمینه هستند.

این تحولات می توانند در فصل اوج مصرف، دسترسی خریداران آسیایی به محموله های زغال سنگ را محدود کنند.

در چنین شرایطی، افزایش هم زمان تقاضا و کاهش عرضه می تواند زمینه رشد قیمت زغال سنگ را فراهم کند.

با این حال، حتی در صورت افزایش قیمت زغال سنگ، فاصله فعلی آن با LNG به اندازه ای است که این سوخت همچنان از نظر هزینه انرژی برای بسیاری از مصرف کنندگان جذاب باقی می ماند.

بحران LNG چگونه بازار جهانی انرژی را تغییر می دهد؟

تحولات اخیر نشان می دهد اختلال در عرضه یک حامل انرژی می تواند به سرعت بر بازار سایر سوخت ها تأثیر بگذارد.

کاهش صادرات LNG از خلیج فارس، قیمت گاز را در آسیا و اروپا افزایش داده و برخی مصرف کنندگان را به استفاده بیشتر از زغال سنگ سوق داده است.

افزایش تقاضای زغال سنگ نیز می تواند جریان تجارت دریایی، قیمت محموله های صادراتی و برنامه خرید شرکت های برق را تغییر دهد.

این وضعیت به ویژه برای کشورهایی اهمیت دارد که ظرفیت قابل توجهی از نیروگاه های زغال سنگ سوز را حفظ کرده اند و امکان تغییر ترکیب سوخت مصرفی خود را دارند.

در مقابل، کشورهایی که نیروگاه های زغال سنگ را به طور کامل تعطیل کرده اند، از انعطاف پذیری کمتری برای جایگزینی LNG برخوردارند.

به این ترتیب، بحران صادرات گاز خلیج فارس تنها به افزایش قیمت LNG محدود نمانده و اکنون بر تقاضای زغال سنگ، سیاست های تأمین سوخت نیروگاه ها و الگوی تجارت جهانی انرژی نیز تأثیر گذاشته است.

تداوم این روند به مدت اختلال در صادرات LNG، وضعیت عرضه زغال سنگ اندونزی و میزان تقاضای گرمایشی در زمستان پیش رو بستگی خواهد داشت.